Power BI: les 5 van 9, Het datamodel: sterschema en relaties
Sterschema in Power BI: relaties tussen je tabellen
Noor heeft nu schone verkopen. Maar in de verkopen staat alleen een KlantID, geen klantnaam of klanttype. Om te weten hoeveel de horeca koopt, moet Power BI de verkopen aan de klanten koppelen. Dat doe je met een datamodel. De beste vorm daarvoor heet het sterschema (star schema).
Feiten en dimensies
In een sterschema heb je twee soorten tabellen:
- Een feitentabel bevat wat er gebeurd is. Denk aan een werkwoord: verkocht. Bij Bonenberg is dat Verkopen, met een regel per verkochte productregel.
- Een dimensietabel beschrijft iets. Denk aan een zelfstandig naamwoord: een product, een klant, een datum. Bij Bonenberg zijn dat Producten, Klanten en Datum.
Waarom niet alles in één grote tabel? Dan staat bij elke verkoopregel opnieuw de volledige klantnaam, plaats en productnaam. Wijzigt een klant van plaats, dan moet je dat op veel plekken aanpassen. En één vergeten plek geeft een fout. Met aparte tabellen staat elk gegeven op één plek.
Klik hieronder op een dimensie aan de rand. Je ziet dat het filter van de dimensie naar de feitentabel in het midden loopt.
Verkopen
- Ordernummer
- Orderdatum
- KlantID
- ProductID
- Aantal
- Stukprijs
Producten
- ProductID
- Product
- Categorie
- Inkoopprijs
Klanten
- KlantID
- Klantnaam
- Klanttype
- Plaats
Datum
- Datum
Klik op een tabel aan de rand om te zien hoe het filter loopt.
De oranje kolommen zijn de koppelingen met de feitentabel.
Relaties maken in de Modelweergave
Een relatie is een koppeling tussen twee tabellen via een kolom die in beide voorkomt. Die kolom heet in beide tabellen hetzelfde, bijvoorbeeld ProductID. Het type relatie is één-op-veel (1:*). Eén product staat één keer in Producten, maar komt veel keer voor in Verkopen. De filterrichting is Enkel (Single): het filter loopt van de dimensie naar de feitentabel. Kies je dus in een visual het klanttype Horeca, dan blijven alleen de verkopen van horecaklanten over.
- Klik links op de weergave Model (Model). Je ziet je tabellen als blokjes. Power BI heeft soms al relaties getekend. Controleer of die kloppen.
- Sleep ProductID uit de tabel Producten naar ProductID in Verkopen.
- Sleep KlantID uit Klanten naar KlantID in Verkopen.
- Dubbelklik op een lijn, of kies Relaties beheren (Manage relationships), en controleer: kardinaliteit Een-op-veel (1:*) (One to many) en kruisfilterrichting Enkel (Single). De kant met de 1 is de dimensie.
Wat als een klant ontbreekt?
Staat een KlantID in Verkopen dat niet in Klanten voorkomt, dan krijg je in een visual een regel (Leeg) (Blank). Daar kun je niets mee. Daarom hebben we in les 3 een lege KlantID vervangen door K000. Die code staat in Klanten als "Onbekende klant", dus elke verkoopregel heeft een klant.
De datumtabel
Voor rekenen met tijd heb je een aparte tabel met alle dagen nodig. Die maak je met DAX, de formuletaal van Power BI (meer in les 6).
- Kies in de weergave Rapport of Tabel op het tabblad Start of Modellering Nieuwe tabel (New table).
- Typ in de formulebalk:
Datum = CALENDAR(DATE(2026,1,1), DATE(2026,12,31))en druk op Enter. - Selecteer de tabel Datum. Kies bij Tabelhulpmiddelen Markeren als datumtabel (Mark as date table) en kies de kolom Datum.
- Ga naar de weergave Model en sleep Datum uit de tabel Datum naar Orderdatum in Verkopen. Dat is weer een relatie van één naar veel, richting Enkel.
Datum = CALENDAR(DATE(2026,1,1), DATE(2026,12,31))Power BI maakt ook zelf onzichtbare datumtabellen via de instelling Automatische datum/tijd (Auto date/time). Met een eigen datumtabel kun je die uitzetten. Dat staat bij Bestand (File) > Opties en instellingen (Options and settings) > Opties (Options), onder het kopje Huidig bestand en Gegevens laden. Het is geen verplichting.
Je eerste berekening
Er is nog geen kolom met de omzet per regel. Maak die als berekende kolom. Een berekende kolom rekent per regel, direct bij het laden.
- Klik in het deelvenster Gegevens op de tabel Verkopen.
- Kies Nieuwe kolom (New column) bij Tabelhulpmiddelen.
- Typ:
Regelomzet = Verkopen[Aantal] * Verkopen[Stukprijs]
Les 6 laat zien waarom een meting (measure) beter is dan een berekende kolom. Voor nu gebruik je de kolom om je model te controleren.
Probeer het zelf
- Ga naar de weergave Rapport en kies een visual van het type Tabel (Table).
- Sleep Klanttype uit Klanten en Regelomzet uit Verkopen in de visual. Regelomzet moet als Som (Sum) staan.
Klopt het? Je ziet nu:
| Klanttype | Omzet jan t/m mrt |
|---|---|
| Webshop | € 4.578,05 |
| Horeca | € 9.268,30 |
| Kantoor | € 2.847,25 |
| Onbekend | € 64,50 |
| Totaal | € 16.758,10 |
Er staat geen regel (Leeg) tussen. Dat betekent dat alle relaties kloppen. Het totaal is ook de omzet die je in les 4 als doel kreeg. Bij jou kan het eurosymbool ontbreken, dat hangt van de opmaak af.
Veelgemaakte fout
Een relatie de verkeerde kant op of als veel-op-veel laten maken. Het filter loopt dan niet goed en de cijfers lijken te kloppen, maar zijn dat niet. Zet de dimensie aan de 1-kant en de feitentabel aan de *-kant, met filterrichting Enkel. Ziet je visual een regel (Leeg), kijk dan of er een KlantID is die niet in Klanten staat.
Onthoud
- Een feitentabel bevat gebeurtenissen (Verkopen). Dimensietabellen beschrijven (Producten, Klanten, Datum).
- Relaties zijn één-op-veel (1:*) met filterrichting Enkel, van de dimensie naar de feitentabel.
- K000 voorkomt een lege regel (Leeg) in je visuals.
- Maak een datumtabel met CALENDAR en markeer hem als datumtabel.
- Controle: Webshop € 4.578,05, Horeca € 9.268,30, Kantoor € 2.847,25, Onbekend € 64,50.
Check jezelf
Welke tabel is de feitentabel in het model van Bonenberg?
Verkopen. Producten, Klanten en Datum zijn dimensies.
Wat zie je in een visual als een KlantID niet in Klanten staat?
Een regel (Leeg) (Blank).
Welke filterrichting gebruik je bij een relatie?
Enkel (Single), van de dimensie naar de feitentabel.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat is een sterschema (star schema)?
Een sterschema is een manier om tabellen in te delen. In het midden staat een feitentabel met gebeurtenissen, bijvoorbeeld verkopen. Eromheen staan dimensietabellen met beschrijvingen, zoals producten, klanten en data. Dat lijkt op een ster.
Wat is het verschil tussen een feitentabel en een dimensietabel?
Een feitentabel heeft een regel per gebeurtenis, zoals een verkochte productregel. Een dimensietabel beschrijft iets, zoals een product of een klant, en heeft één regel per ding.
Wat is een één-op-veel-relatie in Power BI?
Eén regel in de dimensietabel hoort bij veel regels in de feitentabel. Eén klant heeft bijvoorbeeld veel verkoopregels. In Power BI schrijf je dat als 1:*.
Waarom heb je een datumtabel nodig?
Voor rekenen met tijd, zoals vorige maand of het jaar tot nu toe, heeft Power BI een aparte tabel met alle dagen nodig. Je maakt die met DAX en markeert hem als datumtabel.