Solliciteren: les 1 van 13, Competenties en de vacature lezen
Competenties: wat het zijn en hoe je ze laat zien bij solliciteren
Competenties zijn de dingen die je kunt en de manier waarop je ze doet, zoals samenwerken, plannen of klantgericht zijn. Een werkgever zoekt ze in je cv, je brief en je gesprek. In deze les lees je een vacature, ontdek je je sterke punten en leg je een bewijsbank aan: een lijst met echte ervaringen die je de rest van de cursus gebruikt. Solliciteren is spannend, ook als je het al vaker deed. Dat hoort erbij, en met een plan wordt het overzichtelijk. Aan het eind van de cursus kun je een gratis persoonlijk sollicitatieplan maken.
- 1Vacature lezenWat vraagt de werkgever?
- 2Eisen markerenMoet, mag, sfeer
- 3Bewijs zoekenEen echt voorbeeld per eis
- 4Bewijsbank5 tot 8 ervaringen
- 5Cv, brief, gesprekDezelfde ervaringen
Wat zijn competenties?
Een competentie is een combinatie van drie dingen: wat je weet (kennis), wat je kunt (vaardigheden) en hoe je bent in je werk (houding). Iemand die klantgericht is, weet wat klanten vaak vragen, kan rustig en duidelijk antwoorden en heeft echt zin om iemand te helpen.
Veelgenoemde competenties in vacatures zijn:
- Klantgericht: je denkt mee met de persoon die je helpt.
- Samenwerken: je werkt prettig met collega's en houdt rekening met elkaar.
- Plannen en organiseren: je weet wat wanneer af moet zijn.
- Nauwkeurig: je let op details en controleert je werk.
- Stressbestendig: je blijft werken als het druk is.
- Flexibel: je past je aan als iets verandert.
Een werkgever leest zulke woorden elke dag. Alleen het woord zegt dus weinig. Wat telt, is wat jij deed. Dat komt hierna.
Een vacature lezen: drie kleuren
Een vacature is de advertentie voor een baan. Veel mensen lezen hem één keer snel en beginnen dan aan hun cv. Lees hem liever drie keer en pak drie stiften of kleuren in een tekstprogramma.
- Moet (rood): de eisen waar je niet omheen kunt, zoals een diploma, een rijbewijs of ervaring met iets. Kijk bij de diploma-eis goed wat er letterlijk staat.
- Mag (groen): wat de werkgever fijn vindt, maar niet verplicht. Woorden als "bij voorkeur" of "een pré" wijzen hierop.
- Sfeer (blauw): woorden over de manier van werken, zoals "informele cultuur", "klein team" of "veel zelfstandigheid". Hieruit haal je ook wat de werkgever belangrijk vindt.
Ook de werkzaamheden vertellen veel. Staat er "balie en telefoon", dan zoekt de werkgever klantgerichtheid. Staat er "planning van ritten", dan zoekt de werkgever iemand die kan plannen.
Voldoe je niet aan alles?
Dan kun je toch reageren. Een vacature is een wensenlijst. Elke werkgever weegt dat anders, dus dat kan niemand voor je beslissen. Bij een harde eis, zoals een verplicht diploma, kijk je in de vacature wat er precies gevraagd wordt.
De vacature-bewijsmatrix
Nu komt het belangrijkste stuk van deze les. Maak een tabel met links de eis uit de vacature en rechts jouw bewijs: een echt voorbeeld van wat je deed. Dat noemen we de bewijsmatrix.
Fatima (22, net klaar met haar mbo-opleiding) reageert op een vacature voor administratief medewerker. Dit is haar bewijsmatrix, bedacht als voorbeeld:
| Eis uit de vacature | Mijn bewijs |
|---|---|
| Nauwkeurig werken | Op mijn stage controleerde ik facturen op fouten voordat ze naar de boekhouding gingen. |
| Klantgericht | In mijn bijbaan in de supermarkt help ik klanten aan de servicebalie met vragen en klachten. |
| Ervaring met Excel | Ik maakte op school een overzicht van onkosten voor een projectgroep. |
| Goed samenwerken | Ik werk in de supermarkt elk weekend in een team van vijf. |
Zie je wat er gebeurt? Elke eis heeft een echt voorbeeld. Staat er bij een eis niets in de rechterkolom, dan weet je waar je nog moet zoeken, of dat je dit punt nog niet met een voorbeeld kunt laten zien. Dat is ook nuttige informatie.
De bewijsbank aanleggen
Je bewijsmatrix verandert per vacature. Je ervaringen blijven gelijk. Leg daarom een vaste voorraad aan: je bewijsbank. Schrijf 5 tot 8 echte ervaringen op. Elke ervaring heeft vier regels:
- Wat was de situatie? Waar en wanneer?
- Wat deed jij? Jij, niet het team.
- Wat leverde het op? Een resultaat, hoe klein ook.
- Welke competentie zie je erin? Plannen, samenwerken, nauwkeurig, enzovoort.
Haal ervaringen uit alles wat je hebt gedaan: werk, stage, school, bijbaan, vrijwilligerswerk, mantelzorg, een hobby of een club. Zet er alleen in wat echt gebeurd is. Verzin geen cijfers en maak niets groter dan het was. Weet je het resultaat niet precies, schrijf dan op wat je wel weet, bijvoorbeeld "de klant bedankte me" of "de lijst werd door het hele team gebruikt".
Je gebruikt deze bank straks bij elk onderdeel: in je cv, in je motivatiebrief en in de STAR-verhalen voor het gesprek. Je schrijft het dus maar één keer.
Competenties herkennen in gewone ervaringen
Veel mensen denken: "Ik heb niets bijzonders gedaan." Meestal is dat niet zo. Je ziet het alleen niet, omdat het voor jou gewoon voelde. Drie voorbeelden van de drie mensen die je in deze cursus volgt, allemaal bedacht:
| Wie | Gewone ervaring | Competentie |
|---|---|---|
| Monique (44, acht jaar thuis) | Ze maakt het rooster van de sportclub voor de trainers en de zaaldiensten. | Plannen en organiseren |
| Ronald (52, magazijn) | Hij leerde nieuwe collega's het systeem en de veiligheidsregels aan. | Uitleggen en samenwerken |
| Fatima (22, starter) | Ze lost op de servicebalie een klacht over een verkeerd bedrag op. | Klantgericht en rustig blijven |
Heb je een tijd niet gewerkt? Dan tellen vrijwilligerswerk, mantelzorg en het organiseren van een gezin of club net zo goed, zolang je kunt vertellen wat jij deed. Jij hoeft alleen duidelijk te zijn over wat je deed.
Je sterke punten kiezen
Op de vraag naar je sterke punten of goede eigenschappen hoef je niet tien dingen te noemen. Kies er twee of drie die allebei kloppen: de vacature vraagt het, en jij hebt er een voorbeeld bij. Zo loop je van de bewijsmatrix naar je keuze.
Een voorbeeld van een zwakke en een sterke versie:
| Zwak | Sterk |
|---|---|
| Ik ben flexibel en stressbestendig. | Als in de supermarkt een collega ziek was, nam ik zijn kassa over en bleef ik klanten vriendelijk helpen, ook als de rij lang was. |
| Ik ben een echte teamspeler. | Ik regelde met mijn team dat we de vakkenvuller-taken gelijk verdeelden, zodat niemand steeds de zwaarste klus kreeg. |
De rechterkant is langer, maar de lezer ziet wat je doet. Dat blijft hangen. Hoe je zulke voorbeelden in een cv zet, zie je in les 2.
Probeer het zelf
- Kies één echte vacature die je aanspreekt. Print hem of kopieer hem in een tekstprogramma.
- Markeer wat moet (rood), wat mag (groen) en wat de sfeer is (blauw).
- Maak een tabel met links vijf eisen en rechts een echt voorbeeld van jou.
- Schrijf drie van die voorbeelden uit met situatie, wat jij deed en wat het opleverde. Dat is het begin van je bewijsbank.
Onthoud
- Een competentie is kennis, vaardigheid en houding samen. Het woord alleen zegt weinig, een voorbeeld wel.
- Lees een vacature in drie kleuren: moet, mag en sfeer.
- Zet elke eis naast een echt bewijs uit je leven: de bewijsmatrix.
- Leg een bewijsbank aan met 5 tot 8 echte ervaringen en verzin of overdrijf niets.
Check jezelf
Waar bestaat een competentie uit?
Uit kennis, vaardigheden en houding samen.
Welke drie kleuren gebruik je bij het lezen van een vacature?
Moet, mag en sfeer (de manier van werken en de cultuur).
Wat zet je in een bewijsbank?
Echte ervaringen met de situatie, wat jij deed, wat het opleverde en welke competentie je ziet.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat zijn competenties?
Competenties zijn de combinatie van kennis, vaardigheden en houding waarmee je een taak goed uitvoert. Klantgericht, nauwkeurig en samenwerken zijn voorbeelden. Ze zijn pas overtuigend als je er een echt voorbeeld bij kunt geven.
Wat zijn goede eigenschappen bij een sollicitatie?
Dat zijn de eigenschappen die de vacature vraagt en die jij met een voorbeeld kunt laten zien. Kijk dus eerst wat er in de vacature staat. Kies daarna twee of drie sterke punten waar je een echte ervaring bij hebt.
Hoe vind ik mijn sterke punten?
Kijk terug op werk, school, vrijwilligerswerk en thuis. Waar kreeg je complimenten? Wat deed je graag en goed? Wat vragen anderen vaak aan jou? Schrijf per sterk punt op wat je deed en wat het opleverde.
Hoe lees je een vacature?
Lees de tekst drie keer en markeer met drie kleuren: wat moet, wat mag en wat iets zegt over de sfeer. Zoek daarna bij elke eis een eigen voorbeeld. Zo weet je precies wat je in je cv en brief moet laten zien.
Wat als ik weinig werkervaring heb?
Ervaring is meer dan betaald werk. Een bijbaan, stage, schoolproject, vrijwilligerswerk, mantelzorg en een hobby tellen mee, zolang je kunt zeggen wat jij deed en wat het opleverde.