Software testen: les 4 van 11, User stories en acceptatiecriteria
Acceptatiecriteria en user stories: wat moet er af zijn?
Voordat je kunt testen, moet je weten wat goed is. Dat staat in de acceptatiecriteria van een user story. In deze les leer je hoe je een user story leest, hoe je acceptatiecriteria toetsbaar maakt en hoe je ze schrijft als Given-When-Then. Ook leer je het verschil tussen de Definition of Done en de Definition of Ready.
De user story: een wens in één zin
Veel teams beschrijven wat ze gaan bouwen in user stories. Een user story is een korte wens van een gebruiker, in deze vorm:
Als [wie] wil ik [wat] zodat [waarom].
Deze vorm ontstond in 2001 bij het Britse bedrijf Connextra. Inge schrijft bijvoorbeeld: "Als lid van de vriendenclub wil ik korting krijgen, zodat ik vaker naar het theater ga."
Een user story heeft drie delen, de drie C's: Card (de korte zin), Conversation (het gesprek erover) en Confirmation (de bevestiging: de acceptatiecriteria). Een goede story voldoet aan INVEST, een ezelsbrug van Bill Wake uit 2003: onafhankelijk (Independent), bespreekbaar (Negotiable), waardevol (Valuable), in te schatten (Estimable), klein (Small) en toetsbaar (Testable). Voor een tester telt vooral die laatste.
Goede acceptatiecriteria zijn toetsbaar
Acceptatiecriteria (acceptance criteria) zijn de voorwaarden waaraan de software moet voldoen voordat de belanghebbenden hem goedkeuren. Een criterium is toetsbaar als je na een test zonder discussie kunt zeggen: klopt, of klopt niet. Woorden als "snel", "duidelijk" of "makkelijk" zijn niet toetsbaar. Getallen en concrete uitkomsten wel.
Kies bij elke situatie een antwoord.
Een lid krijgt 15% korting op het totaalbedrag.
Antwoord
Toetsbaar. Je kunt narekenen of het 15% is.
De zaalkaart moet gebruiksvriendelijk zijn.
Antwoord
Niet toetsbaar. Wat is gebruiksvriendelijk? Maak het concreet, bijvoorbeeld: bezette stoelen zijn grijs en niet aan te klikken.
Bij 11 kaartjes verschijnt een foutmelding.
Antwoord
Toetsbaar. Je probeert 11 kaartjes en kijkt of de melding komt.
De kaartverkoop moet snel genoeg zijn.
Antwoord
Niet toetsbaar. Snel genoeg voor wie? Spreek een tijd af, gemeten in een afgesproken situatie.
Een lid met kortingscode krijgt 15% korting, niet 25%.
Antwoord
Toetsbaar. Je test een lid met code en rekent na.
Foutmeldingen moeten duidelijk zijn.
Antwoord
Niet toetsbaar. Schrijf op wat de melding moet zeggen, bijvoorbeeld "Kies 1 t/m 10 kaartjes".
Je kunt acceptatiecriteria op twee manieren opschrijven. Als regels: een lijstje of een tabel, zoals de prijzen per leeftijd. Of als scenario's: voorbeelden van wat er gebeurt. Voor scenario's gebruik je vaak Given-When-Then.
Given-When-Then en Gherkin
Given-When-Then is een vaste vorm voor een voorbeeld. Dan North en Chris Matts bedachten hem. Dan North beschreef in 2006 de werkwijze eromheen, behavior-driven development (BDD): eerst samen voorbeelden afspreken, dan bouwen. Gherkin is de schrijfwijze die het hulpmiddel Cucumber gebruikt. Gherkin bestaat in veel talen, ook in het Nederlands. Dit is de Nederlandse versie voor de story van Inge:
| Woord | Scenario: lid met kortingscode |
|---|---|
| Gegeven (Given) | ik ben ingelogd als lid van de vriendenclub |
| En (And) | ik heb 2 kaartjes van €18 gekozen |
| Als (When) | ik ook een geldige kortingscode invul |
| Dan (Then) | krijg ik 15% korting, en niet 25% |
Gegeven is de beginsituatie, Als is wat je doet, en Dan is wat je verwacht. Zo'n scenario is meteen een test. In les 5 leer je hoe je er een volledige testcase van maakt. Let op: Gherkin is alleen een schrijfwijze. Het is niet hetzelfde als BDD.
Vragen stellen voordat er gebouwd wordt
Noor leest de story van Inge en stelt meteen vragen. Krijgt een lid ook korting op een kinderkaartje? En wat als iemand precies 48 uur voor de voorstelling wil annuleren? Zulke vragen voorkomen dat Daan het verkeerde bouwt. Vroeg testen heet ook shift left: testen schuift naar links op de tijdlijn, naar het begin. Dat betekent niet dat je later minder test. Je begint alleen eerder, zoals je in les 1 zag bij het principe "vroeg testen bespaart tijd en geld".
Definition of Done en Definition of Ready
De Definition of Done (DoD) is een afspraak van het team over wanneer werk echt af is. De Scrum Guide, de officiële beschrijving van de werkwijze Scrum, noemt het een formele beschrijving van de toestand van het werk als het aan de kwaliteitseisen voldoet. Een team kan er bijvoorbeeld in zetten: alle acceptatiecriteria zijn getest en er staan geen ernstige bugs open. Hoe je een bug meldt, lees je in les 10.
De Definition of Ready (DoR) beschrijft wanneer een story klaar is om aan te beginnen, bijvoorbeeld: de acceptatiecriteria staan erbij. Let op: de Definition of Ready staat niet in de Scrum Guide. Veel teams gebruiken hem wel, als eigen afspraak.
Veelgemaakte fout
Acceptatiecriteria pas schrijven als de software al af is. Dan weet niemand vooraf wat goed is, en wordt testen een discussie. Spreek de criteria af voordat er gebouwd wordt.
Probeer het zelf
Neem deze story: "Als bezoeker wil ik mijn bestelling kunnen annuleren, zodat ik mijn geld terugkrijg als ik niet kan." Schrijf drie toetsbare acceptatiecriteria. Schrijf er daarna één als Given-When-Then. Tip: denk aan de grens van 48 uur. Wat moet er gebeuren bij 49 uur, en wat bij 47 uur? Meer over zulke grenzen leer je in les 6.
Onthoud
- Een user story: Als [wie] wil ik [wat] zodat [waarom].
- Acceptatiecriteria zijn toetsbaar: na een test zeg je zonder discussie klopt of klopt niet.
- Given-When-Then (Gegeven, Als, Dan) beschrijft beginsituatie, handeling en verwacht resultaat. Gherkin is de schrijfwijze van Cucumber.
- Shift left: stel je vragen vroeg, voordat er gebouwd wordt.
- De Definition of Done staat in de Scrum Guide, de Definition of Ready niet.
Check jezelf
Is "de site moet snel zijn" een goed acceptatiecriterium?
Nee. Het is niet toetsbaar. Spreek een concrete tijd af in een afgesproken situatie.
Wat beschrijf je bij "Gegeven" in Given-When-Then?
De beginsituatie, bijvoorbeeld: ik ben ingelogd als lid.
Staat de Definition of Ready in de Scrum Guide?
Nee. Alleen de Definition of Done staat erin. De Definition of Ready is een afspraak die veel teams zelf maken.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat zijn acceptatiecriteria?
Acceptatiecriteria zijn de voorwaarden waaraan een stuk software moet voldoen voordat de belanghebbenden het goedkeuren. Ze maken een user story toetsbaar: je kunt bij elk criterium zeggen of het klopt of niet.
Wat is Given-When-Then?
Given-When-Then is een vaste manier om een voorbeeld op te schrijven: gegeven een beginsituatie, als iemand iets doet, dan verwacht je een bepaald resultaat. Dan North en Chris Matts bedachten deze vorm. In Gherkin, de schrijfwijze van het hulpmiddel Cucumber, kun je hem ook in het Nederlands gebruiken.
Wat is het verschil tussen de Definition of Done en de Definition of Ready?
De Definition of Done beschrijft wanneer werk af is en aan de kwaliteitseisen voldoet. Die staat in de Scrum Guide. De Definition of Ready beschrijft wanneer een user story klaar is om aan te beginnen. Die staat niet in de Scrum Guide; veel teams gebruiken hem wel.
Hoe schrijf je een user story?
Gebruik de vorm: Als [rol] wil ik [iets doen] zodat [ik dit voordeel heb]. Bijvoorbeeld: Als 65-plusser wil ik de seniorenprijs krijgen, zodat ik minder betaal. Voeg daarna acceptatiecriteria toe.