Software testen: les 3 van 11, Risico's inschatten en een testplan maken
Een testplan maken: begin bij de risico's
Alles testen kan niet. Daarom kies je slim wat je grondig test en wat licht. Dat heet risicogebaseerd testen. In deze les schat je met Noor de risico's van de kaartverkoop in. Daarna leer je wat er in een testplan hoort en wanneer je mag stoppen met testen.
Risicogebaseerd testen: kans maal schade
Een risico is iets wat mis kan gaan. Bij elk risico stel je twee vragen:
- Kans (likelihood): hoe groot is de kans dat het misgaat?
- Schade (impact): hoe erg is het als het misgaat, en voor wie?
Samen bepalen ze hoe groot het risico is. Met getallen reken je kans maal schade. Meestal werk je met een risicomatrix: een vak met laag, midden en hoog. Noor zette de risico's van de kaartverkoop zo in de matrix:
- 1Verkeerde prijs voor 65-plussers
- 2Stoel wordt twee keer verkocht
- 3Zaalkaart traag op telefoon
- 4E-tickets komen niet aan
- 5Korting en code tellen toch op
- 6Typfout in de bevestigingsmail
- 7Knop heeft een andere kleur
Bedacht voorbeeld. Verander kans en schade en kijk waar het risico terechtkomt.
Probeer het zelf in de matrix. Zet de kans op een verkeerde prijs eens op laag. Het risico zakt dan van grondig naar gewoon testen. Zo zie je dat het gesprek over kans en schade bepaalt hoeveel tijd je ergens in steekt.
Productrisico's bedenken
Testers onderscheiden twee soorten risico's:
- Productrisico's (product risks) gaan over het product zelf. De prijs klopt niet, de site is traag, gegevens lekken uit. De kwaliteitskenmerken uit les 2 helpen je om ze te bedenken.
- Projectrisico's (project risks) gaan over het werk eromheen. Daan wordt ziek, de testomgeving is niet op tijd klaar of een leverancier levert te laat.
Productrisico's vind je door samen te praten. Noor plant een korte sessie met Inge en Daan. Ze stellen bij elk onderdeel twee vragen: wat kan hier misgaan, en wie heeft daar last van? De klant, het theater of de medewerkers aan de kassa? Daarna schatten ze samen kans en schade. Inge weet het meest over de schade, Daan het meest over de kans.
Licht, gewoon of grondig testen
De plek in de matrix bepaalt hoe je test:
- Grondig: veel tests, slimme technieken zoals grenswaarden en beslistabellen, en vroeg beginnen.
- Gewoon: de belangrijkste situaties testen.
- Licht: een korte controle, of alleen kijken als er tijd over is.
Testen is niet de enige reactie op een risico. Je kunt een risico ook accepteren (een andere knopkleur is geen ramp), overdragen aan een andere partij, of een noodplan maken. Komen de e-tickets niet aan, dan kan de kassa ze bijvoorbeeld opnieuw versturen.
Wat staat er in een testplan?
Een testplan (test plan) legt vast hoe je gaat testen. Het hoeft geen dik document te zijn. Deze onderdelen horen erin:
| Onderdeel | Bij de kaartverkoop |
|---|---|
| Scope en doelen: wat test je wel en niet? | De online verkoop wel, de kassa in het theater niet. |
| Testbasis: waarop baseer je je tests? | De regels van Inge, de user stories en de schermontwerpen. |
| Aannames en beperkingen | De betaling wordt getest met testbetalingen, niet met echt geld. |
| Betrokkenen en communicatie | Inge, Daan en de kassa. Elke vrijdag een kort overleg. |
| Risico's | De lijst uit de matrix hierboven. |
| Aanpak: welke tests, technieken, testdata en testomgeving? | Grenswaarden voor leeftijd, een beslistabel voor korting, testen op telefoon. |
| Begin- en stopcriteria | Zie hieronder. |
| Planning | Drie weken testen voor de verkoop opengaat. |
De testbasis (test basis) is alles waaruit je afleidt wat de software moet doen: eisen, user stories, ontwerpen. Is de testbasis onduidelijk, dan weet je ook niet wat het goede resultaat is. Daarom kijk je in les 4 hoe je eisen toetsbaar maakt. De aanpak noemen veel mensen in de praktijk ook de teststrategie.
Wanneer ben je klaar?
Omdat alles testen niet kan, spreek je vooraf af wanneer je stopt. Dat zijn de stopcriteria (exit criteria). Noor spreekt met Inge bijvoorbeeld af:
- Alle tests voor de risico's in het vak "grondig" zijn uitgevoerd.
- Er staan geen ernstige bugs meer open.
- Inge heeft de belangrijkste stappen zelf geprobeerd en goedgekeurd.
Er zijn ook begincriteria (entry criteria): wanneer kun je beginnen? Bijvoorbeeld: de testomgeving werkt en de prijzen staan erin.
Tip
Zet het testplan op één of twee pagina's. Een kort plan dat iedereen leest, werkt beter dan een lang plan dat in een map verdwijnt. Pas het aan als er nieuwe risico's opduiken.
Probeer het zelf
Bedenk drie extra productrisico's voor de kaartverkoop. Denk aan annuleren tot 48 uur van tevoren, het aantal kaartjes (1 t/m 10) en de mail met e-tickets. Geef elk risico een kans en een schade: laag, midden of hoog. Gebruik de matrix hierboven om te zien of je licht, gewoon of grondig zou testen.
Onthoud
- Risico = kans dat het misgaat maal de schade als het misgaat.
- Productrisico's gaan over het product, projectrisico's over het werk eromheen.
- Hoog risico test je grondig, laag risico licht. Je kunt een risico ook accepteren, overdragen of er een noodplan voor maken.
- Een testplan noemt onder meer scope, testbasis, risico's, aanpak, planning en stopcriteria.
- Stopcriteria spreek je vooraf af.
Check jezelf
Een risico heeft een kleine kans maar een grote schade. Test je het niet?
Wel. Kans en schade samen bepalen het risico. In de matrix komt dit uit op gewoon testen.
De testomgeving is niet op tijd klaar. Wat voor risico is dat?
Een projectrisico: het gaat over het werk, niet over het product.
Wat zijn stopcriteria?
Vooraf afgesproken voorwaarden waaronder je stopt met testen, bijvoorbeeld: geen ernstige bugs meer open.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat staat er in een testplan?
Een testplan beschrijft wat je test en waarom (de scope en de doelen), waarop je de tests baseert (de testbasis), de risico's, de aanpak, wie erbij betrokken zijn, hoe je communiceert, de planning en wanneer je klaar bent. Houd het kort en praktisch.
Wat is risicogebaseerd testen?
Bij risicogebaseerd testen bepaal je per onderdeel hoe groot het risico is: hoe groot is de kans dat het misgaat, en hoe erg is het dan? Onderdelen met een hoog risico test je grondig, onderdelen met een laag risico licht.
Wat is het verschil tussen een productrisico en een projectrisico?
Een productrisico gaat over het product zelf, bijvoorbeeld een verkeerde prijs. Een projectrisico gaat over het werk eromheen, bijvoorbeeld een ontwikkelaar die ziek wordt of een leverancier die te laat is.
Wanneer ben je klaar met testen?
Dat spreek je vooraf af in stopcriteria (exit criteria). Bijvoorbeeld: alle tests voor de grootste risico's zijn gedaan en er staan geen ernstige bugs meer open. Alles testen kan niet, dus je stopt op een afgesproken punt.