Communicatie: les 8 van 9, Geweldloze communicatie
Geweldloze communicatie: zeggen wat je nodig hebt
Soms zeg je iets dat bedoeld is als vraag, maar het klinkt als een verwijt. Geweldloze communicatie helpt je om zonder oordeel te zeggen wat je ziet, voelt en nodig hebt. In deze les leer je de vier stappen van Marshall Rosenberg en hoe je ze in een gewoon gesprek gebruikt. Dit is een kennismaking en geen officiële training in zijn methode.
Wat is geweldloze communicatie?
Marshall Rosenberg was een Amerikaanse psycholoog. Hij ontwikkelde zijn aanpak in de jaren zestig en zeventig en beschreef haar in het boek Nonviolent Communication: A Language of Life. In het Nederlands heet dit geweldloze communicatie, ook wel GC of NVC. Het idee: in veel gesprekken gebruiken we oordelen en verwijten. Dat voelt als een aanval, ook als we het niet zo bedoelen. Rosenberg stelt voor om te praten over wat je waarneemt, voelt en nodig hebt.
De aanpak heeft twee kanten: jezelf open uitdrukken en de ander met aandacht beluisteren. Voor het luisteren heb je de techniek uit les 2 al.
De vier stappen
- 1WaarnemingWat zie of hoor ik?
- 2GevoelWat voel ik daarbij?
- 3BehoefteWat heb ik nodig?
- 4VerzoekWat vraag ik concreet?
- Waarneming. Beschrijf wat je zag of hoorde, zonder oordeel. "Je hebt drie keer niet op mijn mail gereageerd" is een waarneming. "Je negeert me" is een oordeel.
- Gevoel. Zeg wat je voelt: bezorgd, geïrriteerd, blij. Een gevoel is iets anders dan een gedachte over de ander. "Ik voel me genegeerd" gaat over wat de ander doet. "Ik ben onzeker" gaat over jou.
- Behoefte. Zeg welke behoefte erachter zit, bijvoorbeeld duidelijkheid, rust, steun of respect.
- Verzoek. Vraag iets concreets en positiefs. Zeg wat je wel wilt. Een verzoek mag je afwijzen, een eis niet.
Voorbeeld: Anouk en Ravi
Ravi uit het bedachte kantoorteam stuurt cijfers steeds vlak voor de deadline door. Anouk, de teamleider, is gefrustreerd.
| Zo klinkt het als oordeel | Zo klinkt het in vier stappen |
|---|---|
| "Jij bent altijd te laat en je zet het team onder druk." | "De afgelopen drie weken kreeg ik de cijfers pas een uur voor de deadline. Ik word daar gespannen van. Ik heb behoefte aan rust en overzicht. Kun je de cijfers voortaan de dag ervoor sturen?" |
Let op: er staat geen "altijd" of "jij bent" in. Ravi kan nu antwoorden, bijvoorbeeld dat hij de cijfers zelf pas laat krijgt. Zo begint een gesprek.
Giraffentaal en jakhalstaal
Rosenberg gebruikte twee dieren als beeldspraak. De giraffe heeft een lange nek, dus overzicht, en een groot hart. Zij staat voor geweldloze communicatie. De jakhals staat voor oordelen, verwijten en eisen. Het zijn beelden om te onthouden, geen etiketten voor mensen. Iedereen praat soms jakhals.
Wat kun je tegenkomen?
- Het klinkt als een script. Als je de vier stappen woord voor woord opdreunt, voelt dat onecht. Gebruik je eigen woorden.
- Het kost tijd. In een drukke situatie is een korte versie genoeg, bijvoorbeeld alleen waarneming en verzoek.
- Het werkt niet altijd. De ander kan nee zeggen. Dat hoort erbij.
Tip: lukt het gevoel benoemen niet? Begin dan met alleen de waarneming en het verzoek. Dat is al een stap vooruit.
Vergelijk dit ook met de ik-boodschap en het 4G-model. Die lijken op elkaar, maar geweldloze communicatie voegt de behoefte toe.
Probeer het zelf
- Denk aan iets wat je de laatste tijd irriteerde aan iemand.
- Schrijf vier zinnen: wat nam je waar, wat voelde je, welke behoefte zat erachter, wat zou je willen vragen?
- Controleer of er geen oordeel in staat, zoals "altijd", "nooit" of "jij bent".
- Gebruik de zinnen als voorbereiding op een gesprek, of bewaar ze als oefening.
Onthoud
- Marshall Rosenberg ontwikkelde geweldloze communicatie (GC of NVC).
- De vier stappen zijn waarneming, gevoel, behoefte en verzoek.
- Een waarneming is een feit zonder oordeel. Een verzoek is concreet en mag worden afgewezen.
- De giraffe en de jakhals zijn beeldspraak: gebruik ze niet als etiket voor mensen.
Check jezelf
Wat zijn de vier stappen van geweldloze communicatie?
Waarneming, gevoel, behoefte en verzoek.
Is "Je negeert me" een waarneming?
Nee, het is een oordeel. Een waarneming zou zijn: "Je hebt drie keer niet op mijn mail gereageerd."
Wat is het verschil tussen een verzoek en een eis?
Bij een verzoek mag de ander nee zeggen.
Veelgestelde vragen
Wat is geweldloze communicatie?
Geweldloze communicatie is een manier van praten en luisteren die Marshall Rosenberg ontwikkelde. Je zegt wat je ziet, wat je voelt, wat je nodig hebt en wat je vraagt, zonder de ander te beoordelen. Het wordt ook afgekort tot GC of NVC.
Wat zijn de vier stappen van geweldloze communicatie?
De vier onderdelen zijn: waarneming, gevoel, behoefte en verzoek. Je noemt eerst wat je concreet ziet of hoort, dan wat je voelt, dan wat je nodig hebt en tot slot een concreet verzoek.
Wat is het verschil tussen een verzoek en een eis?
Bij een verzoek mag de ander nee zeggen, bij een eis niet. Een verzoek is concreet en positief: je zegt wat je wel wilt. Zo blijft er ruimte voor een gesprek.
Wat zijn giraffentaal en jakhalstaal?
Dat is beeldspraak van Rosenberg. Giraffentaal staat voor geweldloze communicatie met een groot hart en overzicht. Jakhalstaal staat voor oordelen, verwijten en eisen.