Communicatie: les 7 van 9, De Roos van Leary
Roos van Leary: zo bepaalt jouw gedrag de reactie
Waarom word jij chagrijnig als je collega snauwt? En waarom volgt iedereen als er één iemand de leiding neemt? De Roos van Leary geeft daar een handig plaatje voor. In deze les leer je de twee assen en de acht stijlen kennen en zie je hoe jouw gedrag de reactie van de ander uitlokt. Het model beschrijft gedrag in een gesprek en zegt niet wie iemand is.
Waar komt de Roos van Leary vandaan?
De Amerikaanse psycholoog Timothy Leary publiceerde in 1957 met collega's een boek over gedrag tussen mensen. Het model heet officieel het interpersoonlijk circumplex. Dat is een moeilijk woord voor een cirkel met gedragingen. Vanwege de vorm, een soort schietschijf, noemt men het in Nederland de Roos van Leary. Leary gebruikte die naam zelf niet. Ook de Nederlandse namen voor de acht stijlen zijn later bedacht en verschillen per bron. Dit is een kennismaking en geen officiële training in het model.
De twee assen
- Boven-onder (invloed): boven is sturen, leiden en bepalen. Onder is volgen, afwachten en aanpassen.
- Samen-tegen (relatie): samen is vriendelijk, verbindend en samenwerken. Tegen is kritisch, afwijzend of vijandig.
Elke stijl is een combinatie. Leidend is boven en samen: je neemt de leiding op een prettige manier. Aanvallend is boven en tegen: je stuurt, maar met kritiek. Volgend is onder en samen: je sluit aan en past je aan. Opstandig is tegen en onder: je werkt tegen zonder zelf te sturen.
Reciprociteit: gedrag lokt gedrag uit
Het belangrijkste inzicht heet reciprociteit. Dat betekent dat jouw gedrag bepaald gedrag bij de ander uitlokt. Er zijn twee vuistregels:
- Boven-onder: tegenovergesteld. Wie de leiding neemt, lokt vaak volgen uit. Wie aarzelt, lokt vaak sturen uit.
- Samen-tegen: hetzelfde. Vriendelijkheid lokt vaak vriendelijkheid uit. Een snauw lokt vaak een snauw uit.
Dit zijn tendensen en geen wetten. Soms reageert iemand anders dan je verwacht. Het model verklaart ook niet alles, zoals machtsverschillen op het werk.
Voorbeeld uit het kantoorteam
Joost uit ons bedachte team neemt in elke vergadering de leiding en praat het meest. De anderen worden stiller en volgen, en dat lokt weer meer sturen van Joost uit. Anouk wil dat Sophie meer meedenkt. Ze doet een voorstel: "Joost, wil jij dit keer even luisteren? Sophie, wat vind jij?" Zo geeft Anouk Sophie een uitnodiging in plaats van haar te vertellen wat ze moet doen.
Wat kun je ermee?
Merk je dat een gesprek vastloopt? Kijk dan waar je zelf zit en welke reactie je uitlokt. Wil je een andere reactie, dan verander je je eigen gedrag een stapje. Wil je dat de ander vriendelijker wordt, dan help je meestal meer door zelf vriendelijk te blijven. Wil je dat iemand meer initiatief neemt, dan kun je zelf wat minder sturen en vragen stellen, zie les 3.
Let op: gebruik het model niet om mensen in een hokje te stoppen. Het beschrijft gedrag in één situatie, niet de persoon. Dezelfde mens kan in het ene gesprek leiden en in het andere volgen.
Probeer het zelf
- Denk aan een recent gesprek waarin het wringde.
- Plaats je eigen gedrag in de Roos: boven of onder, samen of tegen? En dat van de ander?
- Pas de regels toe: wat lokte jouw gedrag uit?
- Bedenk één kleine verandering in je eigen gedrag en probeer die de volgende keer.
Onthoud
- De Roos van Leary heeft twee assen: boven-onder (invloed) en samen-tegen (relatie).
- Het model gaat terug op Timothy Leary en collega's (1957).
- Boven lokt vaak onder uit en onder lokt vaak boven. Samen lokt samen uit en tegen lokt tegen.
- Het beschrijft gedrag in een situatie, niet wie iemand is.
Check jezelf
Welke twee assen heeft de Roos van Leary?
Boven-onder (invloed) en samen-tegen (relatie).
Wat lokt vriendelijk gedrag meestal uit?
Vriendelijk gedrag, omdat op de samen-tegen-as hetzelfde gedrag wordt uitgelokt.
Is de Roos van Leary een persoonlijkheidstest?
Nee, het beschrijft gedrag in een situatie en niet wie iemand is.
Veelgestelde vragen
Wat is de Roos van Leary?
De Roos van Leary is een cirkel met twee assen die gedrag in gesprekken beschrijft. De verticale as gaat over invloed (boven en onder), de horizontale as over de relatie (samen en tegen). Het model heet officieel het interpersoonlijk circumplex.
Wie bedacht de Roos van Leary?
Het model gaat terug op Timothy Leary en collega's, in een boek uit 1957. De naam "Roos van Leary" gebruikte Leary zelf niet. Die is later in Nederland gangbaar geworden.
Wat zijn de acht gedragsstijlen?
In de Nederlandse weergave zijn dat leidend, helpend, meewerkend, volgend, teruggetrokken, opstandig, aanvallend en concurrerend. De namen verschillen per bron.
Wat betekent reciprociteit in de Roos van Leary?
Het betekent dat gedrag bepaald gedrag uitlokt. Op de boven-onder-as lokt gedrag vaak het tegenovergestelde uit: leiden lokt volgen uit. Op de samen-tegen-as lokt gedrag vaak hetzelfde uit: vriendelijk lokt vriendelijk uit. Het is een tendens en geen wet.