Fotografie: les 2 van 9, Diafragma en bokeh
Diafragma en bokeh: zo regel je de scherpte in je foto
Het diafragma is de opening in je lens waar het licht doorheen valt. Je ziet het in de camera als een f-getal, zoals f/2.8 of f/8. Het diafragma bepaalt hoeveel licht binnenkomt en hoe scherp je achtergrond is. In deze les leer je dat getal lezen, wat scherptediepte is en hoe je bokeh maakt.
Wat is het diafragma?
Zie het diafragma als de pupil van je oog: in het donker wordt hij groot, in fel licht klein. In een lens zitten metalen blaadjes die een opening vormen. Je kunt die groter of kleiner maken. Een grote opening laat veel licht door, een kleine opening weinig. In les 1 zag je dat het diafragma een hoek van de belichtingsdriehoek is.
Het f-getal: hoger getal, kleinere opening
De opening geef je aan met een f-getal. Dat is de brandpuntsafstand (de afstand die bij de lens hoort, zie les 5) gedeeld door de breedte van de opening. Net als bij een breuk wordt de uitkomst kleiner als het getal onder de streep groter wordt. Daarom geldt: een hoog f-getal is een kleine opening en een laag f-getal een grote opening.
De hele stops van het diafragma zijn: f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16, f/22. Bij elke stap naar een hoger getal valt de helft van het licht binnen. Je zit dus steeds een stop lager. De getallen zijn afgerond, want ze volgen een vast patroon.
Scherptediepte: hoeveel is er scherp?
Je lens stelt scherp op één afstand. Een stukje ervoor en erachter ziet er ook nog scherp uit. Dat stuk heet scherptediepte. Het diafragma bepaalt hoe groot dat stuk is.
- Grote opening (laag f-getal): kleine scherptediepte. Alleen je onderwerp is scherp.
- Kleine opening (hoog f-getal): grote scherptediepte. Veel meer is scherp.
Er zijn nog twee dingen die meespelen. Hoe dichter je bij je onderwerp staat, hoe kleiner de scherptediepte. En hoe langer de brandpuntsafstand van je lens, hoe kleiner de scherptediepte. Die laatste leer je in les 5.
Bokeh: de wazige achtergrond
Bokeh is een Japans woord voor vage kwaliteit. In de fotografie gaat het over hoe mooi het onscherpe deel van je foto eruitziet, bijvoorbeeld zachte lichtcirkels op de achtergrond. Voor veel bokeh doe je dit:
- Kies een grote opening, dus een laag f-getal.
- Sta dicht bij je onderwerp.
- Zorg dat de achtergrond ver achter je onderwerp ligt.
- Zoom in als je lens dat kan.
De vorm en kwaliteit van de bokeh hangen ook af van de lens zelf. Een telefoon heeft vaak een portretstand die de achtergrond met software vager maakt. Dat is een nabootsing, geen echte lensonscherpte.
Tip: wil je juist alles scherp, bijvoorbeeld bij een vergezicht? Kies dan een hoger f-getal. Als vuistregel kiezen veel landschapsfotografen iets rond f/11. Het is een vuistregel, geen wet.
Let op: een kleinere opening betekent minder licht. Dan heb je een langere sluitertijd of hogere ISO nodig om de belichting gelijk te houden. Dat zie je in les 3 en les 4.
Probeer het zelf
- Zet een voorwerp, bijvoorbeeld een koffiekopje, op een tafel. Zorg dat er een paar meter achter staat of hangt, zoals een boekenkast.
- Zet je camera op diafragmavoorkeuze (A of Av) en kies het laagste f-getal dat je camera kent. Gebruik je een telefoon, probeer dan de portretstand of dichtbij fotograferen.
- Maak een foto en daarna nog een met een hoog f-getal, bijvoorbeeld f/11. Kan je camera dat niet, ga dan verder weg staan en zoom niet in.
- Kijk naar de achtergrond. Waar zie je het grootste verschil?
Onthoud
- Het diafragma is de opening van je lens. Je geeft die aan met een f-getal.
- Een hoog f-getal is een kleine opening, een laag f-getal een grote.
- De hele stops zijn f/1.4, f/2, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8, f/11, f/16 en f/22. Elke stap naar een hoger getal halveert het licht.
- Een grote opening geeft een kleine scherptediepte en veel bokeh. Een kleine opening houdt meer scherp.
Check jezelf
Welke opening is groter, f/2.8 of f/11?
f/2.8. Een laag f-getal is een grote opening.
Wat doe je om een wazige achtergrond te krijgen?
Een laag f-getal kiezen, dicht bij je onderwerp staan en zorgen dat de achtergrond ver weg is.
Wat is scherptediepte?
Het stuk van je foto, van dichtbij naar ver weg, dat er scherp uitziet.
Veelgestelde vragen
Wat is het diafragma van een camera?
Het diafragma is de opening in je lens waar het licht doorheen valt. Je kunt die opening groter of kleiner maken. Een grote opening laat veel licht door en geeft een kleine scherptediepte, een kleine opening laat weinig licht door en houdt meer scherp.
Waarom is f/2.8 een grotere opening dan f/16?
Het f-getal is de brandpuntsafstand gedeeld door de breedte van de opening. Net als bij een breuk is de uitkomst kleiner naarmate het getal onder de streep groter wordt. Een hoger f-getal betekent dus een smallere opening.
Wat is bokeh?
Bokeh is het Japanse woord voor vage kwaliteit. Het gaat over hoe mooi het onscherpe deel van je foto eruitziet, bijvoorbeeld de zachte lichtcirkels in een wazige achtergrond.
Wat is scherptediepte?
Scherptediepte is het stuk van je foto, van dichtbij naar ver weg, dat er scherp uitziet. Het kan smal zijn (alleen je onderwerp scherp) of breed (bijna alles scherp).