Fotografie: les 7 van 9, Licht: gouden uur, tegenlicht en witbalans

Gouden uur, blauwe uur en witbalans: werken met licht

Fotografie betekent letterlijk schrijven met licht. Dezelfde plek ziet er om twaalf uur 's middags heel anders uit dan een uur voor zonsondergang. In deze les leer je wanneer het gouden uur en het blauwe uur zijn, hoe je tegenlicht gebruikt en hoe je met witbalans de kleur in de hand houdt.

Gouden uur: waarom laag licht mooi is

Het gouden uur is ruwweg het uur na zonsopkomst en het uur voor zonsondergang. De zon staat dan laag. Het licht is warmer, zachter en minder fel. De schaduwen zijn lang en niet zo hard. Op een zonnige middag staat de zon hoog. Dan valt het licht hard van boven, met scherpe en korte schaduwen en meer kans op overbelichte plekken. Hoe lang het gouden uur precies duurt, verschilt per plek en per seizoen.

Staat de zon laag, dan is het licht warmer en zijn de schaduwen lang. Hoog aan de hemel is het licht harder.

Blauwe uur: koel licht na zonsondergang

Vlak voor zonsopkomst en na zonsondergang staat de zon onder de horizon. Er komt dan nog wel licht van de lucht, en dat is koel en blauw. Dat heet het blauwe uur. Er zijn geen harde schaduwen en het licht is gelijkmatig. Het duurt van enkele tientallen minuten tot ruim een uur, afhankelijk van plaats en seizoen. Het is een mooi moment voor stadsgezichten, want de lampen gaan al aan en de lucht is nog blauw. Omdat er weinig licht is, heb je vaak een statief of een hogere ISO nodig. Zie les 3 en les 4.

Tegenlicht fotograferen

Bij tegenlicht staat de zon of lamp achter je onderwerp. Je krijgt zo een lichte rand rond haren of bladeren. Maar de voorkant is donker. Je kunt twee dingen doen:

Silhouet: laat je onderwerp donker en zwart. Het gaat dan om de vorm.
Voorkant oplichten: maak de belichting lichter (belichtingscorrectie, les 1), gebruik een flits of laat iemand een wit vel of reflector vasthouden.

Kijk niet met je eigen ogen of camera recht in de zon. Houd de zon liever net buiten beeld of achter iets, zoals een boom.

Witbalans en kleurtemperatuur

Licht heeft een kleur. Een gloeilamp geeft geel licht, een bewolkte hemel geeft koelere kleuren. Ons oog corrigeert dat vanzelf. Een camera niet, tenzij je de witbalans goed zet. Witbalans zorgt dat wit er wit uitziet. De kleur van licht noem je de kleurtemperatuur en geef je aan in kelvin (K). Een lager getal is warmer (roder), een hoger getal is koeler (blauwer). Dat lijkt tegenstrijdig, maar zo is het afgesproken.

De kleur van licht in kelvin. De getallen zijn globaal, want lampen en daglicht verschillen.

Camera's hebben meestal een automatische witbalans en een paar standen, zoals daglicht, bewolkt, kunstlicht en flits. Op een telefoon regelt de camera-app het meestal zelf. Fotografeer je in RAW (zie les 9), dan kun je de witbalans achteraf nog aanpassen. Bij JPEG ligt de kleur vaster. Zet je witbalans bewust anders, dan kun je de foto juist warmer of koeler maken.

Tip: fotografeer je in de avond? Laat de witbalans eerst automatisch staan en kijk wat er gebeurt. Soms haalt de camera de warme avondkleur weg. Probeer dan de stand daglicht, dan blijft het warme licht beter behouden.

Let op: het gouden uur en blauwe uur zijn geen vaste tijden. Kijk in een weer- of zonne-app wanneer de zon opkomt of ondergaat, en wees er ruim op tijd.

Probeer het zelf

Fotografeer op een zonnige dag een voorwerp buiten om twaalf uur en een uur voor zonsondergang, vanaf dezelfde plek.
Vergelijk kleur en schaduwen. Wat valt op?
Zet binnen een lamp aan en fotografeer een wit vel papier met automatische witbalans. Zet daarna de witbalans op kunstlicht of gloeilamp, als je camera dat kan. Welke foto heeft het meest neutrale wit?

Onthoud

Gouden uur: laag, warm en zacht licht na zonsopkomst en voor zonsondergang.
Blauwe uur: koel, blauw licht als de zon net onder de horizon staat.
Tegenlicht geeft een silhouet, tenzij je de voorkant oplicht.
Witbalans zorgt dat wit er wit uitziet. Lagere kelvin is warmer, hogere kelvin is koeler.

Check jezelf

Wanneer is het gouden uur?

Rond zonsopkomst en zonsondergang, als de zon laag staat.

Is licht van 2.700 kelvin warm of koel?

Warm. Een laag kelvin-getal is een warm, roder licht.

Wat kun je doen bij tegenlicht als je de voorkant wilt zien?

De belichting verhogen of een flits of reflector gebruiken.

← Vorige les: Compositie en de regel van derden Volgende les: Portret- en landschapsfotografie →

Veelgestelde vragen

Wat is het gouden uur in de fotografie?

Het gouden uur is de tijd kort na zonsopkomst en vlak voor zonsondergang. De zon staat dan laag, het licht is warm en zacht en de schaduwen zijn lang. Veel fotografen vinden dat het mooiste licht voor portret en landschap.

Wat is het blauwe uur?

Het blauwe uur is de tijd vlak voor zonsopkomst of na zonsondergang, als de zon onder de horizon staat en de lucht blauw kleurt. Het licht is dan koel en zacht. Hoe lang het duurt, hangt af van plaats en seizoen.

Wat is witbalans?

Witbalans is de instelling die ervoor zorgt dat wit er wit uitziet, ook onder een warme lamp of in koel daglicht. Zonder goede witbalans krijgt je foto een kleurzweem, bijvoorbeeld te geel of te blauw.

Hoe fotografeer je tegenlicht?

Zet de zon of lamp achter je onderwerp. Je kunt dan een silhouet maken, of de belichting verhogen of een reflector of flits gebruiken om de voorkant van je onderwerp op te lichten.