Fotografie: les 4 van 9, ISO, ruis en het histogram
ISO fotografie: wat doet ISO en wat is ruis?
ISO is de derde hoek van de belichtingsdriehoek. In de fotografie zegt de ISO hoe gevoelig je camera is voor licht. Met een hoge ISO kun je ook in het donker fotograferen, maar je betaalt ervoor met ruis. In deze les leer je de ISO kiezen en daarna met het histogram te controleren of je foto goed belicht is.
ISO fotografie: wat is ISO?
Bij een oude filmrolletje was ISO de gevoeligheid van de film. Bij een digitale camera is dat anders. De sensor vangt licht en de camera versterkt het signaal. Hoe hoger de ISO, hoe sterker de versterking. Je foto wordt dan lichter. Zie het als de volumeknop van een radio: een zacht geluid kun je harder zetten, maar dan hoor je ook meer gesis.
De gebruikelijke reeks is: ISO 100, 200, 400, 800, 1600, 3200 en verder. Elke verdubbeling is een stop, net als bij diafragma en sluitertijd uit les 1. Camera's hebben ook tussenstappen, die buiten deze cursus blijven.
Ruis: korrel in je foto
Ruis zijn korreltjes en gekleurde puntjes in je foto. Je ziet ze vooral in donkere stukken. Ze ontstaan eerder bij een hoge ISO en bij weinig licht. Op een klein scherm valt het mee, maar groot afgedrukt of ingezoomd zie je het goed. Ruis kun je later deels weghalen met een bewerkingsprogramma, maar dan gaat soms fijn detail mee verloren. Je leert dat in les 9.
Welke ISO kies je?
Gebruik als vuistregel: begin bij de laagste ISO die je camera heeft, vaak 100, en verhoog hem pas als het nodig is. Gaat het om weinig licht, dan loop je vaak tegen drie dingen aan. Je diafragma is al zo groot als het kan. Je sluitertijd moet kort blijven om scherp te zijn. De ISO is dan het laatste dat je kunt aanpassen. Een scherpe foto met wat korrel is meestal beter dan een schone foto die onscherp is. Heeft je camera een automatische ISO, dan kun je meestal een bovengrens instellen. Op een telefoon regelt de app de ISO zelf, vaak met slimme software die ruis wegwerkt.
- Begin met een lage ISO en kies diafragma en sluitertijd (zie les 2 en les 3).
- Is de foto te donker en kun je niets meer aanpassen? Verhoog de ISO met een stop.
- Kijk of het beeld nog bruikbaar is. Zo niet, ga een stap terug.
Histogram in de fotografie: zo lees je het
Hoe weet je of je foto goed belicht is? Op een felle zonnige dag kun je je scherm slecht zien. Daarom bestaat het histogram: een grafiek van de helderheid van je foto. Links staat donker, rechts licht. De hoogte van de berg laat zien hoeveel stukjes van de foto die helderheid hebben. Op veel camera's en in veel apps vind je het onder de weergave-opties.
- Alles tegen de linkerrand: veel donker. Je foto is waarschijnlijk te donker en schaduwen kunnen dichtlopen.
- Alles tegen de rechterrand: veel licht. Lichte delen kunnen uitgebrand zijn: wit zonder detail.
- Een berg die tegen een rand aan loopt: daar raak je detail kwijt.
Er bestaat geen perfect histogram. Een foto van een sneeuwlandschap hoort rechts te staan en een foto bij kaarslicht links. Het gaat erom of dat past bij wat je wilt laten zien en of je belangrijke delen niet kwijtraakt.
Tip: is je foto te donker of te licht, dan helpt de belichtingscorrectie uit les 1. Schuif hem een stap en kijk hoe het histogram meebeweegt.
Let op: een histogram zegt niet of je foto mooi is. Het zegt alleen hoe de helderheid verdeeld is.
Probeer het zelf
- Fotografeer in een schemerige kamer hetzelfde onderwerp twee keer: eerst met de laagste ISO en daarna met de hoogste ISO die je camera toelaat. Kan je camera of app dat niet, ga dan naar een donkere plek en laat de camera het zelf doen.
- Zoom op je scherm in op een donker stuk. Zie je het verschil in korrel?
- Zet het histogram aan als je camera of app dat kan. Kijk hoe de berg verschuift bij een lichtere en een donkerdere foto.
Onthoud
- ISO is de gevoeligheid voor licht. Bij een digitale camera is dat de versterking van het signaal.
- Hogere ISO geeft een lichter beeld en meer ruis.
- De reeks is 100, 200, 400, 800, 1600, 3200. Elke stap is dubbel.
- Begin met een lage ISO en verhoog hem pas als het nodig is.
- Een histogram laat zien hoe de helderheid verdeeld is: links donker, rechts licht.
Check jezelf
Wat gebeurt er met ruis als je de ISO verhoogt?
Er komt meestal meer ruis.
Waar staat het donkere deel in een histogram?
Aan de linkerkant.
Wanneer verhoog je de ISO?
Als de foto te donker is en je diafragma en sluitertijd niet meer kunt aanpassen.
Veelgestelde vragen
Wat doet ISO bij een digitale camera?
ISO bepaalt hoe sterk de camera het signaal van de sensor versterkt. Een hogere ISO maakt je foto lichter, maar geeft ook meer ruis. Elke verdubbeling van de ISO is een stop.
Wat is ruis op een foto?
Ruis zijn korreltjes of gekleurde puntjes in je foto, vooral in donkere stukken. Ze komen vaker voor bij een hoge ISO of bij weinig licht.
Welke ISO moet ik kiezen?
Kies meestal de laagste waarde die past bij het licht. Is er te weinig licht om scherp te fotograferen, dan verhoog je de ISO stapsgewijs. Een korrelige foto die scherp is, is vaak beter dan een schone foto die onscherp is.
Wat is een histogram in de fotografie?
Een histogram is een grafiek die laat zien hoeveel van je foto donker, middentoon of licht is. Links staat donker, rechts licht. Zo zie je of je detail in schaduwen of lichte delen kwijtraakt.