Mindfulness: les 1 van 8, Wat is mindfulness?
Wat is mindfulness? Betekenis, herkomst en MBSR
Wat is mindfulness eigenlijk? Je hoort het woord overal, maar wat het precies betekent, is vaak vaag. In deze eerste les leer je de betekenis van mindfulness, waar het vandaan komt, wat het MBSR-programma is en hoe deze cursus werkt.
Let op: deze cursus is een kennismaking met oefeningen. Het is geen behandeling en geen therapie, en hij geeft geen medisch advies. Heb je klachten, ga dan naar je huisarts of behandelaar. Dat geldt ook voor de andere lessen.
De betekenis van mindfulness
Mindfulness betekent: met opzet aandacht geven aan het moment waarin je nu bent, zonder oordeel. Zo omschrijft Jon Kabat-Zinn het. Hij is de bedenker van het bekendste mindfulnessprogramma. Neem een voorbeeld: je drinkt een kop thee. Mindful drinken is dan merken hoe de kop warm aanvoelt, hoe de thee ruikt en hoe hij smaakt. Je denkt niet ondertussen aan je e-mail.
Let op de drie delen van de omschrijving. Met opzet betekent dat je het kiest. Nu betekent in dit moment, niet in gisteren of morgen. Zonder oordeel betekent dat je niet meteen vindt of iets goed of fout is. Je merkt het alleen op.
- 1Met opzetJe kiest het zelf
- 2NuIn dit moment, niet in gisteren of morgen
- 3Zonder oordeelJe merkt het alleen op
Waar komt mindfulness vandaan?
Het woord is een Engelse vertaling van het Pali-woord sati. Pali is een oude taal uit de boeddhistische traditie. Mindfulness heeft dus een boeddhistische herkomst. De oefeningen in deze cursus zijn losgemaakt van geloof: je hoeft niets te geloven om ze te doen. We beloven je ook niets op het gebied van geloof of levensbeschouwing.
Het MBSR-programma
In 1979 startte Jon Kabat-Zinn aan het universitair ziekenhuis van Massachusetts (UMass) een programma dat MBSR heet. Dat staat voor Mindfulness-Based Stress Reduction, in het Nederlands vaak "mindfulness-training". Het is een programma van acht weken, met een wekelijkse bijeenkomst en dagelijkse oefening thuis. Bij een bekende aanbieder duurt een bijeenkomst ongeveer twee en een half uur. Tussen week zes en zeven zit er een hele oefendag. Thuis oefen je ongeveer drie kwartier per dag. Aanbieders verschillen hierin.
De kern van MBSR bestaat uit drie oefeningen: de bodyscan (les 4), zitmeditatie (les 3) en rustige bewegingen. Ook loopmeditatie en aandachtig eten komen terug, zie les 5. Later bedachten Zindel Segal, Mark Williams en John Teasdale een programma dat mindfulness combineert met onderdelen uit cognitieve therapie. Dat heet MBCT. De drie minuten ademruimte uit les 5 komt uit dat programma.
Mindfulness en meditatie: wat is het verschil?
Mindfulness is een manier van aandacht geven. Meditatie is een training waarmee je dat oefent: je gaat zitten of liggen en richt je aandacht op iets, zoals je adem. Je kunt mindfulness ook buiten een meditatie doen, tijdens lopen, eten of afwassen.
| Mindfulness | Meditatie | |
|---|---|---|
| Wat is het? | Een manier van aandacht geven | Een training, een oefentijd |
| Wanneer? | Op elk moment | Op een vast moment, meestal zittend |
| Voorbeeld | Aandachtig een kop thee drinken | Tien minuten je adem volgen |
Wat mindfulness niet is
Mindfulness is niet: je hoofd leegmaken, nergens meer aan denken of een bepaald gevoel willen krijgen. Gedachten komen gewoon. Je leert ze op te merken. Het is ook geen geloof, geen behandeling en geen wondermiddel. Het is een vaardigheid die je oefent, zoals fietsen.
Zo werkt deze cursus
De cursus heeft acht lessen. Elke les heeft één kernoefening onder "Probeer het zelf". Er is geen audio. Je leest de stappen eerst door en doet de oefening dan zelf. Gebruik een timer op je telefoon of kijk op een klok. Bij elke ademoefening geldt: forceer niets, stop als je duizelig wordt of je er onprettig bij voelt, en doe de oefeningen nooit tijdens het autorijden of in het water.
Probeer het zelf
Een eerste proefje van twee minuten: zo merk je wat mindfulness is.
- Pak een kop thee of water. Zet een timer op 2 minuten.
- Kijk eerst naar de kop: de kleur, de damp, het licht (ongeveer 30 seconden).
- Voel de warmte of de koelte in je handen (ongeveer 30 seconden).
- Neem een slok en proef die langzaam. Let op de smaak en de temperatuur.
- Dwaalt je aandacht af naar iets anders? Merk dat op en kom rustig terug bij de slok. Dat is de oefening.
Onthoud
- Mindfulness is met opzet aandacht geven aan het moment, zonder oordeel (Jon Kabat-Zinn).
- Het woord komt van het Pali-woord sati, uit de boeddhistische traditie.
- MBSR is het programma van acht weken dat Kabat-Zinn in 1979 startte.
- Mindfulness is een manier van aandacht geven, meditatie is een training daarvoor.
- Deze cursus is een kennismaking, geen behandeling.
Check jezelf
Hoe omschrijft Jon Kabat-Zinn mindfulness?
Met opzet aandacht geven aan het moment waarin je nu bent, zonder oordeel.
Waar staat MBSR voor en hoelang duurt het programma?
Mindfulness-Based Stress Reduction. Het programma duurt acht weken.
Wat is het verschil tussen mindfulness en meditatie?
Mindfulness is een manier van aandacht geven. Meditatie is een training waarmee je dat oefent.
Veelgestelde vragen
Wat is mindfulness in gewone woorden?
Mindfulness is met opzet aandacht geven aan wat er nu is, zonder er een oordeel over te hebben. Je merkt bijvoorbeeld op wat je hoort, voelt of denkt, en je hoeft er niets aan te veranderen.
Wat is de betekenis van het woord mindfulness?
Het is een Engels woord dat vaak wordt vertaald met "opmerkzaamheid" of "aandachtigheid". Het is gebaseerd op het Pali-woord sati uit de boeddhistische traditie.
Wat is MBSR?
MBSR staat voor Mindfulness-Based Stress Reduction. Het is een programma van acht weken dat Jon Kabat-Zinn in 1979 bedacht aan het universitair ziekenhuis van Massachusetts. Je oefent er onder andere de bodyscan, zitmeditatie en rustige bewegingen.
Is mindfulness hetzelfde als meditatie?
Nee. Mindfulness is een manier van aandacht geven. Meditatie is een training waarmee je dat kunt oefenen. Je kunt ook mindfulness doen zonder te mediteren, bijvoorbeeld tijdens het afwassen.