Lean Six Sigma: les 3 van 10, De 5S-methode
5S-methode: zo breng je orde aan en houd je die vast
De 5S-methode is een manier om je werkplek overzichtelijk te maken en te houden, in vijf stappen die allemaal met een S beginnen. Het is meer dan opruimen: het draait vooral om afspraken en volhouden. In deze les pas je 5S toe op de retourtafel van Koperpot en op de gedeelde map en mailbox van het team.
Wat is de 5S-methode?
5S komt uit het Toyota-denken. De methode heet zo omdat de vijf Japanse woorden (seiri, seiton, seiso, seiketsu en shitsuke) allemaal met een S beginnen. Er zijn meerdere Nederlandse vertalingen in omloop. In deze cursus gebruiken we de gangbare: scheiden, schikken, schoonmaken, standaardiseren en standhouden.
- 1ScheidenWat heb je nodig?
- 2SchikkenAlles een vaste plek
- 3SchoonmakenSchoon en bijgehouden
- 4StandaardiserenMaak er afspraken van
- 5StandhoudenBlijf het doen
Sanne kijkt eerst naar twee plekken: de retourtafel in het magazijn (dozen, tape, labels en een scanner) en de gedeelde map "Retouren" met de gedeelde mailbox. Daar staan oude bestanden, mappen als "nieuw", "nieuw2" en "Yusuf oud", en dubbele sjablonen.
Waarom 5S ook op kantoor werkt
Een rommelige plek kost elke dag kleine stukjes tijd. Yusuf zoekt een label, Sanne zoekt het goede sjabloon, een collega opent drie mappen voordat hij de juiste vindt. Dat zijn verspillingen uit les 2: beweging en wachten. Met 5S pak je de oorzaak aan. Je werkt niet harder, de plek werkt mee. Digitale 5S gebruikt dezelfde stappen voor bestanden, mappen en mail.
De vijf S'en toegepast
| Stap | De retourtafel | Map en mailbox (digitaal) |
|---|---|---|
| 1. Scheiden | Haal alles van de tafel af wat er niet bij hoort, zoals kapotte pennen en lege dozen. | Zet oude bestanden en dubbele sjablonen apart van wat je nu gebruikt. |
| 2. Schikken | Geef de scanner, tape en labels een vaste plek, dicht bij waar je ze gebruikt. | Maak mappen met duidelijke namen. Zet alles wat bij elkaar hoort bij elkaar. |
| 3. Schoonmaken | Veeg de tafel af en maak de scanner schoon. | Archiveer afgehandelde mails, zodat de inbox leeg is voor wat nog moet. |
| 4. Standaardiseren | Teken de plekken af en hang een foto op van hoe de tafel eruit hoort te zien. | Spreek af hoe mappen en bestanden heten, en welk sjabloon het enige echte is. |
| 5. Standhouden | Elke vrijdag een korte ronde langs de tafel, met een vaste eigenaar. | Elke week een korte ronde langs de map en de mailbox. |
Rode kaartjes bij het scheiden
Twijfel je of iets nodig is? Gebruik dan een rood kaartje. Je hangt een rood kaartje aan het spul, of je zet het in een aparte doos of map, met de datum erop. Na een afgesproken periode kijk je of iemand het nodig had. Zo niet, dan kan het weg. Zo verdwijnt de map "Yusuf oud" pas als niemand er meer om vraagt.
De laatste twee S'en zijn het moeilijkst
Scheiden, schikken en schoonmaken doe je in een middag. Dan voelt het klaar. Maar na een drukke week staat alles weer overal. Daarom zijn standaardiseren en standhouden de kern van 5S. Maak afspraken die iedereen kan zien, geef elke plek een eigenaar en plan een vast moment. Soms wordt er een zesde S aan toegevoegd, veiligheid (6S). In deze cursus houden we het bij vijf.
Welke S is dit?
Kies bij elke situatie een antwoord.
In de gedeelde map staan drie versies van hetzelfde sjabloon. Het team houdt er één en archiveert de rest.
Antwoord
Scheiden. Je haalt weg wat niet nodig is en laat alleen over wat je gebruikt.
De scanner krijgt een vaste plek op de tafel, met een lijn eromheen.
Antwoord
Schikken. Alles krijgt een vaste plek, zodat je nooit hoeft te zoeken.
Yusuf veegt de tafel af en maakt de scanner schoon.
Antwoord
Schoonmaken. De plek wordt schoon en bijgehouden.
Het team spreekt af hoe mappen heten: eerst het jaar, dan de maand, dan de naam.
Antwoord
Standaardiseren. Je legt een afspraak vast, zodat iedereen het op dezelfde manier doet.
Elke vrijdag om vier uur controleren Yusuf en Sanne samen de retourtafel.
Antwoord
Standhouden. Een vast moment om de orde vast te houden.
Els zet een doos met onduidelijke spullen apart met een rood kaartje en een datum.
Antwoord
Scheiden. Twijfelspullen zet je tijdelijk apart en je beslist later.
Een voorbeeld buiten Koperpot
Denk aan de keukenla thuis. Je haalt de kapotte dingen eruit (scheiden), geeft bestek en messen een vast vak (schikken) en maakt de la schoon. Je spreekt af dat de la na het afwassen meteen wordt ingeruimd (standaardiseren) en kijkt elke zondag even of het nog klopt (standhouden).
Veelgemaakte fout
5S zien als een eenmalige opruimactie. Na een goede ronde is het een paar weken netjes en dan zakt het terug. Plan standaardiseren en standhouden vooraf, anders is het werk voor niets geweest.
Probeer het zelf: een 5S-ronde van 10 minuten
Kies een kleine plek: je bureaublad, een map, je inbox of een la. Zet de timer en doe de eerste drie S'en. Noteer daarna de afspraken voor stap 4 en 5.
Je eerste 5S-ronde: 10 minuten
Zet een wekker op 10 minuten.
| Stap | Wat ga ik doen? | Wie en wanneer? |
|---|---|---|
| Scheiden (weg, houden of rood kaartje) | ||
| Schikken (vaste plek) | ||
| Schoonmaken | ||
| Standaardiseren (welke afspraak) | ||
| Standhouden (wanneer controleer ik?) |
Zie je bij je ronde verspilling? Kijk dan terug in les 2. Hoe je test of een verbetering werkt, leer je in les 4.
Onthoud
- De vijf S'en zijn scheiden, schikken, schoonmaken, standaardiseren en standhouden.
- 5S werkt ook digitaal, op mappen, een gedeelde schijf en je mailbox.
- Met een rood kaartje zet je twijfelspullen tijdelijk apart.
- Standaardiseren en standhouden zijn de kern; zonder die twee is 5S een eenmalige opruimactie.
Check jezelf
Wat doe je bij de eerste S, scheiden?
Je haalt weg of zet apart wat je niet nodig hebt, en houdt alleen over wat je gebruikt.
Waarom zijn de laatste twee S'en het moeilijkst?
Omdat orde na een drukke week snel weer verdwijnt als je er geen afspraken en vaste momenten voor maakt.
Wat is een rood kaartje?
Een kaartje (of aparte doos of map) voor spullen waarvan je niet zeker weet of je ze nodig hebt. Na een afgesproken periode beslis je.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat is de 5S-methode?
De 5S-methode is een manier om een werkplek overzichtelijk te maken en te houden. Je doet dat in vijf stappen: scheiden, schikken, schoonmaken, standaardiseren en standhouden. De methode komt uit het Toyota-denken en gebruikt vijf Japanse woorden die allemaal met een S beginnen.
Wat betekenen de vijf S'en?
Gangbare Nederlandse namen zijn scheiden, schikken, schoonmaken, standaardiseren en standhouden. De Japanse namen zijn seiri, seiton, seiso, seiketsu en shitsuke. Er zijn ook andere Nederlandse vertalingen in omloop, zoals sorteren en systematiseren.
Kun je 5S ook digitaal gebruiken?
Ja. Je kunt dezelfde stappen toepassen op mappen, een gedeelde schijf, je mailbox of je bureaublad. Je scheidt oude bestanden van wat nodig is, geeft alles een vaste plek en spreekt af hoe je bestanden noemt.
Wat is het verschil tussen 5S en opruimen?
Opruimen doe je eenmalig. 5S gaat verder: je maakt afspraken (standaardiseren) en houdt die vol (standhouden). Zonder die laatste twee stappen is de plek na een paar weken weer net zo rommelig.