Lean Six Sigma: les 6 van 10, Value stream mapping

Value stream mapping: zo breng je een proces in kaart

Value stream mapping is een manier om een proces te tekenen waarbij je niet alleen de stappen laat zien, maar vooral de tijd: hoe lang werk echt duurt en hoe lang het wacht. In deze les zie je hoe Sanne het retourproces van Koperpot tekent en waarom daar bijna alle tijd in het wachten zit.

Een proces van klant tot klant waarbij de stappen als blokken verschijnen en de wachttijd ertussen als driehoeken, met onderaan een tijdlijn.

Van proceskaart naar waardestroom

Een gewone proceskaart of flowchart laat de stappen in volgorde zien: eerst dit, dan dat. Handig, maar het zegt niet hoe lang iets duurt. Een value stream map (VSM, in het Nederlands waardestroomanalyse) voegt toe:

De methode komt uit het Toyota-denken, waar men sprak van de stroom van materiaal en informatie. Bekend in het Westen werd ze door het boek Learning to See van Mike Rother en John Shook. Dit is een vereenvoudigde beginnersversie, zonder de volledige symbolentaal.

De huidige situatie van het retourteam

Alle getallen zijn bedacht als lesvoorbeeld. Klik hieronder tussen de huidige en de toekomstige situatie.

Van aanvraag tot retourlabel

Huidige situatie

Informatie formulier en mail in de gedeelde mailbox

Klant vraagt retour aan
Registreren5 min
5 min
wachten
1 dag
Controleren4 min1 op 5 terug naar klant
4 min
wachten
2 dagen
Goedkeuren2 min
2 min
wachten
1 dag
Label sturen3 min
3 min
Bewerkingstijd14 min
Wachttijd4 werkdagen
Deel van de tijd dat er echt aan gewerkt wordt0,7%

Toekomstige situatie

Informatie formulier en mail in de gedeelde mailbox

Klant vraagt retour aan
Registreren en controleren6 min
6 min
wachten
0,5 dagen
Goedkeuren1 minalleen boven € 100
1 min
geen wachttijd
direct
Label sturen3 min
3 min
Bewerkingstijd10 min
Wachttijd0,5 werkdagen
Deel van de tijd dat er echt aan gewerkt wordt4%

In de huidige situatie is de bewerkingstijd 14 minuten, maar de aanvraag wacht samen 4 werkdagen. Met een werkdag van 8 uur (480 minuten) wordt er minder dan 1% van de tijd echt aan de aanvraag gewerkt (0,7%). De aanvraag ligt dus vooral in een wachtrij. Els keurt één keer per twee dagen een hele stapel goed, daar zit de wachttijd van 2 werkdagen.

Zo teken je een value stream map

  1. Begin bij de klant. Teken waar de aanvraag begint en waar de klant tevreden is: van klant tot klant.
  2. Loop het proces zelf. Ga naar de werkplek en kijk wat er echt gebeurt. Vraag het aan Yusuf en Els, niet alleen aan de leidinggevende.
  3. Teken de stappen op post-its en zet ze in volgorde op een groot vel.
  4. Meet per stap de bewerkingstijd en de wachttijd ervoor. Meet echte aanvragen, schat niet.
  5. Voeg de informatiestroom toe. Hoe komt de aanvraag binnen? Wie krijgt welke gegevens?
  6. Tel op en vergelijk bewerkingstijd met doorlooptijd.

Welke verspillingen zie je in de kaart?

De kaart laat de verspillingen uit les 2 zien. Het wachten is het grootste blok. Het terugsturen van 1 op de 5 dossiers is verspilling door fouten en herstelwerk. En gegevens opnieuw opvragen is extra bewerking. Vraag bij elke stap: is dit nodig voor de klant?

De toekomstige situatie

Daarna tekent Sanne hoe het beter kan. Het retourformulier krijgt verplichte velden (ordernummer en foto bij schade). Mailaanvragen krijgen een standaardantwoord met de link naar het formulier. Medewerkers mogen zelf goedkeuren tot € 100; alleen daarboven doet Els het. Registreren en controleren worden één stap.

In de toekomstige situatie is de bewerkingstijd 10 minuten en de wachttijd samen 0,5 werkdag. Het aandeel echte werktijd stijgt naar 4%. De bewerkingstijd daalt maar een beetje; de grote winst zit in de wachttijd. Dit is een plan. Je test het stap voor stap met een PDCA-rondje uit les 4.

Een tweede voorbeeld: een magazijn

Een pakket wordt ontvangen, uitgepakt, opgeslagen en later gepickt. Op de kaart blijkt dat het pakket twee dagen op een pallet bij de ingang staat voordat iemand het uitpakt. De bewerkingstijd per stap is kort. De winst zit in het wachten bij de ingang.

Veelgemaakte fouten: de kaart tekenen aan een bureau in plaats van op de werkvloer; schatten in plaats van meten; alleen de bewerkingstijd verbeteren terwijl de wachttijd het grootste deel is; en een kaart maken zonder dat er iets mee gebeurt. Een kaart is een middel, geen doel.

Probeer het zelf

Kies een proces op je werk of thuis, bijvoorbeeld een factuur afhandelen of een aanvraag beantwoorden. Volg een echt geval van begin tot eind en vul dit werkblad in op papier, in Word of in Excel.

StapBewerkingstijdWachttijd ervoorWat gaat er mis?
    
    
    
    
    

Onthoud

Check jezelf

Wat voegt een value stream map toe aan een flowchart?

Tijden (bewerkingstijd en wachttijd), de informatiestroom en het verschil tussen huidige en toekomstige situatie.

Hoeveel bewerkingstijd en wachttijd had het retourproces in de huidige situatie?

14 minuten bewerkingstijd en 4 werkdagen wachttijd.

Waarom loop je het proces zelf?

Zo zie en meet je wat er echt gebeurt, in plaats van te schatten of te oordelen vanuit een rapport.

Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.

Deel via WhatsApp

LinkedIn Facebook E-mail

Veelgestelde vragen

Wat is value stream mapping?

Value stream mapping (waardestroomanalyse) is het tekenen van een proces van klant tot klant, met per stap de tijd die het werk kost en de tijd die het wacht. Zo zie je waar de doorlooptijd verloren gaat.

Wat is het verschil tussen een flowchart en een value stream map?

Een flowchart toont alleen de volgorde van stappen. Een value stream map voegt tijden, wachten en de informatiestroom toe, en toont ook de huidige en toekomstige situatie.

Wat is het verschil tussen bewerkingstijd en doorlooptijd?

Bewerkingstijd is de tijd dat er echt aan het werk wordt gewerkt. Doorlooptijd is de totale tijd van begin tot eind, inclusief al het wachten.

Hoe maak je een value stream map?

Loop het proces zelf van klant tot klant, noteer per stap de bewerkingstijd en de wachttijd ervoor, en teken dat op papier of met post-its. Teken daarna hoe het beter zou kunnen.

Aangeraden door