Lean Six Sigma: les 8 van 10, Paretoanalyse
Paretoanalyse: kies waar je begint met verbeteren
Met een paretoanalyse zie je welke oorzaken het vaakst voorkomen, zodat je begint waar het de meeste winst geeft. Sanne heeft twee weken geteld waarom retourdossiers terug naar de klant gingen. Nu wil ze weten: waar begin ik?
De telling van Sanne
In les 7 verzamelde Sanne mogelijke oorzaken. Nu telt ze. In twee weken kwamen er bij Koperpot 600 retouraanvragen binnen. Daarvan gingen 120 dossiers terug naar de klant: 1 op de 5. Per teruggestuurd dossier noteerde Sanne de reden. Alle getallen zijn bedacht als lesvoorbeeld.
| Oorzaak | Aantal | Opgeteld |
|---|---|---|
| Ordernummer ontbreekt | 46 dossiers | 38% |
| Geen foto van schade | 30 dossiers | 63% |
| Verkeerd retouradres | 14 dossiers | 75% |
| Reden onduidelijk | 11 dossiers | 84% |
| Dubbele aanvraag | 7 dossiers | 90% |
| Overig | 12 dossiers | 100% |
aantal dossiers opgeteld percentage
120 teruggestuurde dossiers in 2 weken (bedacht voorbeeld).
Zo lees je een paretodiagram
Een paretodiagram is een staafdiagram met een lijn erbij. Lees het zo:
- De staven staan van groot naar klein. Links staat de oorzaak die het vaakst voorkomt. "Overig" staat altijd achteraan, ook als die groter is dan de staaf ervoor.
- De lijn telt de percentages op. Na de eerste staaf staat ze op 38%, na de tweede op 63%, na de derde op 75%.
- De stippellijn is de grens van 80%. De oranje staven laten zien welke oorzaken je nodig hebt om bij die grens te komen.
Sanne ziet: "ordernummer ontbreekt" en "geen foto van schade" zijn samen 76 van de 120 dossiers, dus 63%. Meer dan de helft van het gedoe komt uit twee oorzaken. Daar begint ze.
Een paretoanalyse maken in vier stappen
- Kies één probleem en een periode. Bij Sanne: teruggestuurde dossiers in twee weken.
- Tel per soort. Maak een turflijst met een streepje per geval, of zet de gegevens in Excel. Hoe je in Excel telt, lees je in de gratis Excel-cursus, met de functie AANTAL.ALS (Engels: COUNTIF).
- Sorteer van groot naar klein, met "Overig" onderaan.
- Tel de aantallen op en reken om naar percentages. Bij Sanne: 46 van 120 is 38%, dan 76 is 63%, 90 is 75%, 101 is 84%, 108 is 90% en 120 is 100%.
De 80/20-regel is een vuistregel
De naam komt van Joseph Juran, die het principe noemde naar de econoom Vilfredo Pareto. De regel zegt: een klein deel van de oorzaken geeft vaak het grootste deel van de gevolgen. Bij Koperpot zijn twee oorzaken goed voor 63%, dus geen 80/20. Dat geeft niet. Het gaat om de gedachte: begin bij de grootste staven. Meer over de timemanagementkant van dit idee lees je bij het Pareto-principe.
Waarom tellen beter is dan op gevoel kiezen
Zonder telling had het team misschien iets anders aangepakt. Yusuf vindt "verkeerd retouradres" het meest irritant, omdat hij er veel tijd aan kwijt is. Maar die oorzaak staat pas op de derde plek, met 14 dossiers. Door te tellen kies je op basis van gegevens, niet op basis van wie het hardst roept. De telling uit les 7 verandert ook de status van twee oorzaken in de visgraat: die zijn nu bevestigd, met cijfers.
Wat doe je met de uitkomst?
De paretoanalyse zegt waar je begint, niet wat de oplossing is. Sanne neemt de twee grootste oorzaken mee naar haar team. Samen bedenken ze een kleine verandering: het ordernummer en een foto bij schade worden verplichte velden in het retourformulier. Die verandering test ze later met een PDCA-ronde. Na een tijd telt ze opnieuw en maakt ze een nieuw diagram. Zo zie je of de staven kleiner worden en of er een nieuwe grootste oorzaak naar voren komt.
Tweede voorbeeld buiten de case
Een huisartsenpraktijk wil minder telefoontjes op maandagochtend. De assistenten turven een week de reden van elk gesprek: afspraak maken, uitslag opvragen, recept aanvragen, overig. Na het sorteren zien ze welke twee soorten de meeste telefoontjes geven. Daar zoeken ze eerst een oplossing voor, bijvoorbeeld een formulier op de website.
Veelgemaakte fouten
- Een te grote restgroep. Is "Overig" een van de grootste staven, dan zijn je categorieën te grof. Splits ze op.
- Appels en peren. Zet in één diagram alleen oorzaken van hetzelfde soort. Meng geen redenen voor terugsturen met redenen voor klachten.
- Alleen aantallen tellen. Een oorzaak die weinig voorkomt kan veel tijd of geld kosten. Tel soms minuten of euro\'s in plaats van aantallen.
Probeer het zelf
Kies een probleem uit je eigen werk en tel een week of twee. Neem dit turfblad over op papier of in Word of Excel. Zet bij elk geval een streepje en vul daarna de laatste drie kolommen in.
| Soort of oorzaak | Turf | Aantal | Opgeteld | Opgeteld % |
|---|---|---|---|---|
| Overig |
Welke twee soorten staan bovenaan? Zijn ze samen meer dan de helft? Houd je uitkomst bij: je gebruikt hem straks bij het verbeterplan.
Onthoud
- Een paretoanalyse telt per soort, sorteert van groot naar klein en telt de percentages op.
- In het diagram staan de staven aflopend, "Overig" staat achteraan en de lijn is het opgetelde percentage.
- 80/20 is een vuistregel, geen wet. Bij Koperpot zijn de twee grootste oorzaken samen 63%.
- Tel, in plaats van op gevoel te kiezen.
- Let op een grote restgroep, appels en peren, en aantallen die niets zeggen over de gevolgen.
Check jezelf
Welke twee oorzaken zijn bij Koperpot samen 63% van de teruggestuurde dossiers?
Ordernummer ontbreekt (46) en geen foto van schade (30): samen 76 van de 120 dossiers.
Waar staat "Overig" in een paretodiagram?
Altijd achteraan, ook als het groter is dan de staaf ervoor. Houd de groep klein.
Is 80/20 een wet?
Nee, het is een vuistregel. De verhouding kan in jouw situatie anders zijn. Tel na.
Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.
Veelgestelde vragen
Wat is een paretoanalyse?
Een paretoanalyse is een manier om te zien welke paar oorzaken of soorten fouten het meeste voorkomen. Je telt per soort, sorteert van groot naar klein en kijkt hoeveel procent de grootste soorten samen vormen. Zo kies je waar verbeteren het meeste oplevert.
Wat is de 80/20-regel?
De 80/20-regel zegt dat een klein deel van de oorzaken (ongeveer 20 procent) vaak een groot deel van de gevolgen (ongeveer 80 procent) veroorzaakt. Het is een vuistregel, geen natuurwet. In jouw situatie kan de verhouding anders zijn, bijvoorbeeld 60/40. Tel altijd na.
Wat is een paretodiagram?
Een paretodiagram is een staafdiagram waarin de staven van groot naar klein staan, met daarbij een lijn die de percentages optelt. Links staat de grootste oorzaak. De lijn laat zien hoeveel procent de eerste staven samen vormen.
Hoe maak ik een paretodiagram in Excel?
Zet je telling in twee kolommen, soort en aantal, en sorteer de aantallen van groot naar klein. Tel de aantallen op in een derde kolom en reken ze om naar een opgeteld percentage. Maak daarna een staafdiagram van de aantallen. Je kunt de percentages als lijn toevoegen.