Lean Six Sigma: les 9 van 10, DMAIC en variatie

DMAIC: de vijf fasen van een verbeterproject

Sanne van het retourteam wil niet meer gokken. Klanten wachten gemiddeld 4 werkdagen op hun retourlabel, terwijl Koperpot 1 werkdag belooft. DMAIC is het stappenplan waarmee je zo'n probleem aanpakt, van meten tot borgen. In deze les leer je de vijf fasen en waarom een gemiddelde niet genoeg is.

De vijf fasen van DMAIC lopen één voor één langs het retourproces van Koperpot, met een spreidingsplaatje bij Measure.

Wat is DMAIC?

DMAIC is de vaste aanpak van Six Sigma. Elke letter is een fase. Je loopt ze in volgorde door, maar je mag best een stap terug als je ontdekt dat je iets mist.

De vijf fasen van DMAIC
  1. 1DefineWat is het probleem?
  2. 2MeasureHoe groot is het nu?
  3. 3AnalyzeWat veroorzaakt het?
  4. 4ImproveWat verandert er?
  5. 5ControlHoe houden we het zo?

Je kent al veel onderdelen. De telling uit les 8 hoort bij Measure en Analyze. Het visgraatdiagram hoort bij Analyze. Een test met PDCA past bij Improve. DMAIC zet ze in een logische volgorde.

De vijf fasen in een tabel

FaseVraagWat doe je?Werkproduct
Define (definiëren)Wat is het probleem en voor wie?Probleem, doel en grenzen opschrijvenKorte projectomschrijving
Measure (meten)Hoe goed of slecht gaat het nu?Een nulmeting doenCijfers van vóór de verbetering
Analyze (analyseren)Waarom gaat het mis?Oorzaken zoeken en met gegevens controlerenBevestigde oorzaken
Improve (verbeteren)Wat gaan we veranderen?Oplossingen bedenken, testen en invoerenEen geteste maatregel
Control (borgen)Hoe blijft het goed?Afspraken vastleggen en blijven metenStandaardwerkwijze en een eigenaar

DMAIC bij Koperpot

Alle getallen hieronder zijn bedacht voor deze cursus. Zo loopt Sanne door de fasen:

  1. Define. Sanne schrijft op: "In september kreeg een klant gemiddeld na 4 werkdagen een retourlabel. De belofte is 1 werkdag. Bij 1 op de 5 dossiers ontbreekt iets en gaat het terug naar de klant." Het doel: binnen 8 weken krijgen 9 van de 10 klanten hun label binnen 1 werkdag. Buiten het project vallen het terugbetalen en het magazijn.
  2. Measure. Sanne meet per aanvraag hoeveel werkdagen het duurt en telt hoeveel dossiers teruggaan. Dit is de nulmeting. Zonder die cijfers kun je later niet laten zien dat het beter is geworden.
  3. Analyze. Ze maakt een Pareto van de redenen, tekent een visgraat en controleert elke oorzaak met gegevens. Het ordernummer en de foto bij schade ontbreken het vaakst.
  4. Improve. Het retourformulier krijgt verplichte velden en medewerkers mogen zelf goedkeuren tot € 100. Het team test dit eerst twee weken met een PDCA-rondje.
  5. Control. De nieuwe werkwijze komt op één A4. Het team telt elke week op het teambord, en iemand wordt eigenaar van het formulier.

Variatie: het gemiddelde zegt niet alles

Variatie betekent dat uitkomsten niet steeds hetzelfde zijn. Bij Measure kijk je daarom niet alleen naar het gemiddelde, maar ook naar hoe ver de uitkomsten uit elkaar liggen. Dat heet spreiding.

Stel dat twee teams van Koperpot over 10 aanvragen hetzelfde gemiddelde hebben: 4 werkdagen. De afspraak met de klant is maximaal 5 werkdagen. Bekijk de stippen hieronder. Elke stip is één aanvraag.

Zelfde gemiddelde, andere spreiding

Team Ochtend gemiddeld 4 werkdagen, van 3 tot 5 0 van 10 boven de grens

gem.Afspraak: max 5

Team Middag gemiddeld 4 werkdagen, van 1 tot 8 4 van 10 boven de grens

gem.
0123456789

In werkdagen. Bedachte cijfers van 10 aanvragen per team.

Team Ochtend is bij geen enkele aanvraag te laat. Team Middag is bij 4 van de 10 te laat, hoewel het gemiddelde gelijk is. De klant leest geen gemiddelde. De klant ervaart zijn eigen aanvraag. Daarom let je bij een verbetering op twee dingen: het gemiddelde moet omlaag én de uitschieters moeten verdwijnen.

Nog een voorbeeld, nu voor en na de verbetering. Hier is de afspraak met de klant 1 werkdag.

Voor en na: ook de spreiding wordt kleiner

Voor de verbetering gemiddeld 4 werkdagen, van 1 tot 8 9 van 10 boven de grens

gem.Afspraak: 1 werkdag

Na de verbetering gemiddeld 1,2 werkdagen, van 1 tot 2 2 van 10 boven de grens

gem.
0123456789

In werkdagen. Bedachte cijfers van 10 aanvragen per groep.

Het gemiddelde zakt van 4 naar 1,2 werkdagen. Belangrijker is dat de stippen dicht bij elkaar liggen. Voor de verbetering waren 9 van de 10 aanvragen later dan de afspraak. Nu zijn er nog maar 2 van de 10 te laat. Dat is wat Six Sigma bedoelt met minder variatie.

Wat betekent sigma?

Sigma (σ) is een Griekse letter die statistici gebruiken voor spreiding. Hoe kleiner de spreiding rond wat de klant wil, hoe minder fouten. Het doel "zes sigma" wordt vaak uitgelegd als 3,4 fouten per miljoen kansen. Je hoeft dit niet uit te rekenen. Onthoud vooral het idee: een proces dat steeds hetzelfde resultaat geeft, is betrouwbaarder dan een proces dat gemiddeld goed is.

DMAIC of PDCA?

Allebei zijn bedoeld om te verbeteren, maar ze hebben een andere maat. PDCA is een korte testcyclus voor één verbetering, bijvoorbeeld de verplichte velden. DMAIC is een projectaanpak voor een groter probleem waarvan de oorzaak nog onbekend is. Je kunt PDCA dus gebruiken binnen de fase Improve.

Welke fase is dit?

Lees de situaties en kies de fase van DMAIC die erbij past.

Welke DMAIC-fase is dit?

Kies bij elke situatie een antwoord.

  1. Sanne schrijft op dat klanten gemiddeld 4 werkdagen wachten terwijl 1 werkdag is beloofd, en dat het magazijn buiten het project valt.

    Antwoord

    Define. Probleem, doel en grenzen opschrijven is Define.

  2. Het team noteert twee weken lang van elke aanvraag hoeveel werkdagen het duurt.

    Antwoord

    Measure. Een nulmeting verzamelen is Measure.

  3. Sanne telt de redenen van teruggestuurde dossiers en controleert de visgraat met die cijfers.

    Antwoord

    Analyze. Oorzaken zoeken en met gegevens bevestigen is Analyze.

  4. De verplichte velden worden twee weken getest in het retourformulier.

    Antwoord

    Improve. Een maatregel testen en invoeren is Improve.

  5. De werkwijze komt op één A4 en elke week telt het team op het teambord.

    Antwoord

    Control. Afspraken vastleggen en blijven meten is Control.

  6. Het team wil weten of een goedkeuringsgrens van € 100 het wachten korter maakt en bedenkt hoe het dat gaat meten.

    Antwoord

    Improve. Je bedenkt en test een oplossing. Het meetpunt hoort bij de test, dus dit zit in Improve.

Een tweede voorbeeld

Een gemeenteloket heeft klachten over lange wachttijden bij het afhalen van documenten. Define: het probleem en het doel opschrijven. Measure: een paar weken noteren hoe lang mensen wachten, ook op drukke momenten. Analyze: kijken op welke momenten en door welke oorzaken het misgaat. Improve: een maatregel testen, bijvoorbeeld afspraken per kwartier. Control: de nieuwe werkwijze vastleggen en blijven meten.

Veelgemaakte fout

Direct naar Improve springen. Zonder nulmeting weet je niet of het beter is geworden, en zonder analyse los je misschien het verkeerde probleem op. Een andere valkuil is stoppen na Improve: zonder Control sluipt de oude werkwijze binnen een paar weken terug. Zoek de oorzaak in de werkwijze, niet bij een persoon.

Probeer het zelf

Kies een probleem op je eigen werk of thuis. Vul het overzicht hieronder in, fase voor fase. Teken het op papier of neem het over in Word of Excel. Kies een klein probleem, zodat je het in een paar weken kunt aanpakken.

FaseMijn antwoord
Define: probleem, doel, grenzen 
Measure: wat meet ik, hoe en wat is de nulmeting? 
Analyze: welke oorzaken, hoe controleer ik ze? 
Improve: welke maatregel test ik? 
Control: wat leg ik vast, wie is eigenaar? 

In les 10 zet je dit samen met de andere onderdelen op één A4.

Onthoud

Check jezelf

In welke fase doe je de nulmeting?

In Measure (meten).

Twee teams hebben allebei gemiddeld 4 werkdagen. Waarom is het ene toch slechter?

Omdat de spreiding groter is. Team Middag heeft uitschieters en is bij 4 van de 10 aanvragen te laat.

Wat is het verschil tussen PDCA en DMAIC?

PDCA is een korte cyclus om één verbetering te testen. DMAIC is een projectaanpak voor een groter probleem, en PDCA kun je binnen Improve gebruiken.

Ken je iemand die dit ook kan gebruiken? Deel de cursus.

Deel via WhatsApp

LinkedIn Facebook E-mail

Veelgestelde vragen

Wat is DMAIC?

DMAIC is de projectaanpak van Six Sigma. De letters staan voor Define, Measure, Analyze, Improve en Control: definiëren, meten, analyseren, verbeteren en borgen. Je gebruikt het voor een probleem waarvan je de oorzaak nog niet kent.

Wat is het verschil tussen DMAIC en PDCA?

PDCA is een korte cyclus om één verbetering te testen. DMAIC is een groter stappenplan voor een heel verbeterproject. Binnen de fase Improve van DMAIC kun je PDCA gebruiken om een maatregel te testen.

Wat betekent sigma bij Six Sigma?

Sigma is een Griekse letter die statistici gebruiken voor spreiding: hoe ver uitkomsten uit elkaar liggen. Hoe kleiner de spreiding, hoe minder fouten. Het doel zes sigma wordt meestal uitgelegd als 3,4 fouten per miljoen kansen.

Waarom is variatie belangrijk bij Six Sigma?

Een gemiddelde verbergt uitschieters. Twee teams kunnen allebei gemiddeld 4 dagen over een klus doen, terwijl het ene team steeds rond de 4 zit en het andere soms in 1 en soms in 8 dagen klaar is. Klanten merken vooral de uitschieters.

Moet ik statistiek kunnen voor DMAIC?

Voor een kleine start niet. Je telt, kijkt naar het gemiddelde, de kleinste en de grootste waarde en hoeveel uitkomsten boven de afspraak liggen. Moeilijkere statistiek hoort bij een belt-opleiding.

Aangeraden door